Home
Komentari
Kulturna politika
Ekonomska politika
Debate
Prikazi
Hronika
Polemike
Prenosimo
 
 
Impresum
Pretplata
Kontakt
Oglašavanje
Novi broj
Prošli brojevi
Posebna izdanja
NSPM Analize
Linkovi
Debate:
Kosovo i Metohija
Srbija i Crna Gora
Srbija i NATO
Srbija među ustavima
Crkva i politika
Kuda ide Srbija?
Svet nakon 11. septembra
Istina i pomirenje na ex-YU prostoru
   
  Komentari:
Politički život
Kolumne Đ. Vukadinovića i S. Antonića
Kulturna politika
Ekonomska politika
Polemike
BiH - deset godina posle Dejtona
Savremeni svet
   
  Pregledi:
Prenosimo
Prikazi
Hronika
Ankete
   
 

KULTURNA POLITIKA

Kulturna politika

 

 

Marinko M. Vučinić

PRVI SLOBODAN MEĐU SRBIMA

Nakon više od šest decenija ukinuta je presuda Slobodanu Jovanoviću kojom je u procesu Draži Mihajloviću osuđen kao ratni zločinac na lišenje slobode s prinudnim radom u trajanju od dvadeset godina, gubitak političkih i pojedinih građanskih prava u trajanju od deset godina, konfiskaciju celokupne imovine i gubitak državljanstva. Veće Okružnog suda u Beogradu donelo je rešenje o njegovoj sudskoj rehabilitaciji, čime je presuda Jovanoviću proglašena ništavom, kao i sve njene pravne posledice, a on se ovom odlukom smatra neosuđivanim.

Sudski proces na kojem je retroaktivno osuđen Slobodan Jovanović imao je sve odlike političkog suđenja i označio je početak uvođenja dalekosežne prakse podvođenja i podređivanja sudskih odluka političkim i tzv. državnim razlozima. Ovom rehabilitacijom ukinute su pravne posledice jednog klasičnog političkog suđenja i nakon toliko decenija skinuta ljaga i žig ratnog zločinca sa imena jednog od najznamenitijih Srba u 20. veku. Naš poznati istoričar Vasilije Krestić s pravom je rekao da je Jovanović bio intelektualna gromada i ničim nije okaljao ruke. Na njegovu rehabilitaciju čekalo se predugo, ali nije ni mogla da se dogodi pre promene političkog sistema.

U zahtevu za rehabilitaciju navodi se da kraljevska vlada nije bila izdajnička, već je bila saveznik antifašističke koalicije. Jovanović je bio antifašista, nije bio pristalica Komunističke partije Jugoslavije i nikada nije prihvatio uvođenje socijalističkog režima, rušenje monarhije, ukidanje višestranačkog sistema, slobodnih izbora, nacionalizaciju. Rešenjem o rehabilitaciji praktično su potvrđena ova njegova zalaganja, budući da se u obrazloženju odluke navodi da se protivio prilaženju Jugoslavije Trojnom paktu, posle prevrata 27. marta 1941. godine prihvatio je da uđe u vladu iz dubokog osećanja dužnosti. Bio je član, potpredsednik i predsednik vlade u izbeglištvu koja je prihvatila Atlantsku povelju, Deklaraciju o savezničkoj solidarnosti u zajedničkoj borbi protiv Nemačke i njenih saveznika, a u januaru 1942. godine i Vašingtonsku deklaraciju. Vlada nije sarađivala sa silama osovine u borbi protiv partizanskih odreda, a davala je podršku Jugoslovenskoj vojsci u otadžbini i Ravnogorskom pokretu, zaključeno je u odluci suda.

I pre ove sudske rehabilitacije, u protekloj deceniji odvijala se prećutna rehabilitacija Jovanovićevog naučnog i istoriografskog dela. Ova sudska odluka nije prilika za otvaranje starih sporova o prirodi i karakteru antifašističkog pokreta u Srbiji tokom Drugog svetskog rata, već pruža mogućnost da se zaokruži proces njegove rehabilitacije kao naučnika i pisca, koji je nezaobilazan u proučavanju naše političke istorije i teorijskih problema demokratije u minulom veku. Vraćanje i otkrivanje njegovog bogatog i veoma složenog naučnog opusa prethodilo je sudskoj rehabilitaciji. Ona je počela prvo u nauci sedamdesetih godina, i to upravo na Pravnom fakultetu na kojem je predavao, ističe Sima Avramović.

Profesori ovog fakulteta Jovica Trkulja i Danilo Basta dali su svakako najveći podsticaj proučavanju njegovog dragocenog nasleđa. Međutim, sudska rehabilitacija se ne može smatrati kao okončanje rehabilitacije Slobodana Jovanovića, već kao konačno ostvarivanje pravde i izuzetno značajan događaj u našem savremenom političkom i društvenom životu. Reč je pre svega o vraćanju dostojanstva Slobodanu Jovanoviću koji je svojim delom, i bez ove zakasnele sudske odluke, obezbedio u našoj nauci i istoriji jedno od najznačajnijih i najuglednijih mesta. Ova rehabilitacija je značajna pre svega za Srbiju jer je poništena velika istorijska nepravda i otvoren prostor za dalje proučavanje njegovog izuzetnog naučnog opusa.

I pored toga što je Jovanovićev naučni ugled nesumnjiv, a njegova istorijska i politička uloga deo našeg demokratskog nasleđa, i ovaj čin rehabilitacije neće proći bez kontroverzi i osporavanja. Ova odluka ne znači reviziju istorijskih događaja i ocena, već samo utvrđuje nesumnjivu činjenicu da Slobodan Jovanović kao predsednik izbegličke vlade Kraljevine Jugoslavije i osvedočeni demokrata i antifašista nije mogao biti osuđen kao ratni zločinac. Međutim, istrajavaju one političke ocene koje dolaze iz naših tzv. liberalno-demokratskih i građanskih krugova koji ga uporno svrstavaju u zagovornika Velike Srbije i inspiratora velikosrpskog nacionalizma, posebno naglašavajući njegovu ulogu i rad u Srpskom kulturnom klubu.

Naša štampa je vest o sudskoj rehabilitaciji Slobodana Jovanovića propratila rutinski. U većini listova vest o tome bila je na prednjim stranicama, manjeg ili većeg obima, ali je zato vodeći liberalni i građanski list Danas doneo samo kratku vest koja je zauzela manje prostora od teksta u kojem se najavljuje kandidatura predsednika Liberalno-demokratske partije za predsednika Srbije. Ovaj detalj dovoljno govori o našoj političkoj i duhovnoj situaciji i ideološkim isključivostima, koje i dalje dominiraju na našoj političkoj sceni. Posebno će biti na udaru izjava predsednika vlade Vojislava Koštunice koji se jedini od državnih funkcionera (što je dovoljno indikativno) tom povodom oglasio: „To je značajna stvar za Srbiju jer smo ispravili nepravdu i vratili dug velikanu srpskog naroda Slobodanu Jovanoviću. Kada smo donosili zakon o rehabilitaciji, verovali smo da je pravda moguća i da Srbija ne sme da pređe i zaboravi teška ogrešenja i bezakonja koje je počinio komunistički režim. Za srpski narod Slobodan Jovanović nikada nije bio ratni zločinac i izdajnik zemlje, i današnja odluka suda samo je potvrda da država i srpski narod zajedno odaju dužno poštovanje Slobodanu Jovanoviću.“

Veliko je pitanje koliko ostale stranke u vladajućoj koaliciji i opoziciji, ali i naša javnost dele ove stavove o odavanju dužnog poštovanja Slobodanu Jovanoviću, ispravljanju jedne od najvećih istorijskih nepravdi i određenju prema teškim ogrešenjima koje je počinio komunistički režim.

Nakon ove sudske rehabilitacije potrebno je učiniti mnogo više na širenju naučne misli Slobodana Jovanovića jer on još nije postao obavezna literatura na našim fakultetima društvenih nauka, njegovih knjiga nema u našim knjižarama, a ne postoji ni stalna i organizovana društvena briga za njegovo naučno i teorijsko nasleđe. Jovanović je u dugoj i veoma plodnoj, pre svega profesorskoj i naučnoj karijeri izbegavao da se bavi politikom. Ali, kao što se to u našim političkim prilikama i istorijskim iskušenjima često događa, ni najdostojanstveniji ljudi našeg naroda ne mogu ostati izvan političkih vrtloga. U vremenima najvećih iskušenja za srpski narod Jovanović se uključio u politički život, ma koliko bio svestan dometa svog političkog angažmana. On je nosio osećaj nacionalne i državne odgovornosti za sudbinu srpskog naroda i zato je svoj nesumnjivi naučni ugled i autoritet stavio u službu očuvanja srpskog naroda i jugoslovenske države.

Pre svega, važno je da knjige Slobodana Jovanovića budu što više čitane i dostupnije jer njegove misli o prirodi politike, državi, naciji, istoriji, demokratiji mogu biti od presudnog značaja za oplemenjivanje naše nedovoljno razvijene i artikulisane političke kulture, i to kao doprinos izgradnji toliko potrebnog kulturnog obrasca o kojem je tako inspirativno pisao i sam Slobodan Jovanović. Naredne godine navršava se pedeset godina od njegove smrti, i to je jedinstvena prilika da se 2008. proglasi za godinu posvećenu Slobodanu Jovanoviću i da se na taj način nastavi sa daljom afirmacijom njegovog naučnog dela. Bez toga, sudska rehabilitacija neće imati puni smisao. Ako dela Slobodana Jovanovića postanu deo našeg političkog i društvenog života, možemo reći da smo se nakon šezdeset godina prećutkivanja i ideoloških diskvalifikacija dostojno odužili prvom Slobodanu među Srbima.

 

 

 

 

 
 
Copyright by NSPM