Home
Komentari
Kulturna politika
Ekonomska politika
Debate
Prikazi
Hronika
Polemike
Prenosimo
 
 
Impresum
Pretplata
Kontakt
Oglašavanje
Novi broj
Prošli brojevi
Posebna izdanja
NSPM Analize
Linkovi
Debate:
Kosovo i Metohija
Srbija i Crna Gora
Srbija i NATO
Srbija među ustavima
Crkva i politika
Kuda ide Srbija?
Svet nakon 11. septembra
Istina i pomirenje na ex-YU prostoru
   
  Komentari:
Politički život
Kolumne Đ. Vukadinovića i S. Antonića
Kulturna politika
Ekonomska politika
Polemike
BiH - deset godina posle Dejtona
Savremeni svet
   
  Pregledi:
Prenosimo
Prikazi
Hronika
Ankete
   
 

KOMENTARI

Politički život

   

 

Marinko M. Vučinić

POLITIČKI ANALITIČARI I ODBRANA DEMOKRATSKIH NAČELA

Jedna od karakteristika ove izborne kampanje, a sve više i našeg ukupnog političkog života, sadržana je u otvorenoj diskvalifikaciji političkih analitičara i istraživača javnog mnjenja. Često se može čuti da najzad dolazi vreme da se ova čudna, nasrtljiva i nametljiva fela ljudi dovede u pitanje, što je posebno došlo do izražaja u vreme objavljivanja najnovijih analiza zastupljenosti stranaka u biračkom telu. Kako tumačiti ovo odbijanje stranaka da se suoče s najnovijim rezultatima analize političkih kretanja i raspoloženja birača, posebno onim koji ne izražavaju njihova očekivanja? Pri tom, stranke se ne libe da u svom političkom delovanju koriste one rezultate koji im odgovaraju.

Reč je o poznatoj nemogućnosti stranaka da se suoče sa realnom slikom i njihovim stvarnim političkim uticajem. Više su sklone da pothranjuju lažnu i izvitoperenu predstavu o svojim političkim dometima. Iz tog razloga politički analitičari izgledaju im kao nepoželjni glasnici koji donose samo loše vesti i kvare uspostavljenu idilu i prećutni sporazum da se u stranačkim redovima podržava oficijelni optimizam. Strankama su prihvatljivi samo oni analitičari i istraživači javnog mnjenja koje mogu da upotrebe za svoje ciljeve.

Dešava se i da neki politički analitičari budu u milosti pojedinih stranaka dok im to odgovara. Međutim, čim procene da neke analize ne potvrđuju njihove političke interese, slika se drastično menja. Isti politički analitičar, na koga su se do juče tako zdušno pozivali, postaje arhineprijatelj i biva optužen za neobjektivnost, ideološku i stranačku pristrasnost, proizvoljnost, nestručnost i plaćeništvo. Može se desiti da isti analitičar u veoma kratkom roku bude optužen da služi interesima nekoliko vrlo različitih i ideološki suprotstavljenih stranaka i grupacija.

Najčešće optužbe tiču se neobjektivnosti i pristrasnosti političkih analitičara. Sigurno je da postoje naručena i štimovana istraživanja javnog mnjenja, kao i sasvim predvidljive i očekivane političke ocene. Međutim, u našoj političkoj javnosti to se odmah prepoznaje i ti „analitičari“ brzo izgube svaki kredibilitet. A upravo je kredibilitet u analizi i procenjivanju naših političkih prilika od suštinske važnosti za svakog ko pretenduje da se bavi analizom političkih dešavanja. Zato se, s puno prava, postavlja pitanje da li politička analiza može biti apsolutno objektivna ili se samo može težiti što većoj objektivnosti i nepristrasnosti jer se ne može isključiti subjektivni stav analitičara, niti prenebregnuti njegova politička i ideološka orijentacija.

U našim aktuelnim političkim borbama to je izuzetno teško postići jer u vremenu političke tranzicije tek se konstruiše politička analiza kao ozbiljna društvena delatnost lišena stranačke uskogrudosti i političke zagriženosti i ostrašćenosti. Može se konstatovati da je sve veći uticaj političke analize i analitičara na konstituisanje i funkcionisanje naše političke javnosti još jedan znak sve veće demokratizacije i pluralizacije društva. To je još jedan pokazatelj razvoja demokratije i stvaranja što nezavisnijeg javnog mnjenja kao snažnog korektiva u demokratskom društvu. Često se uz političke analitičare dodaje i atribut „nezavisni“ kao garancija da je reč o osobi koja je objektivna i ne pripada nijednoj političkoj grupaciji. Međutim, to određenje često se dovodi u pitanje jer je nezavisnost i objektivnost u političkim analizama osnovni cilj kome se mora težiti kako bi politička analiza i analitičari zadobili toliko potrebnu legitimnost i verodostojnost. Dešava se da su tzv. nezavisni politički analitičari samo prikriveni partijski glasogovornici, što u velikoj meri dovodi u pitanje i sâm pojam nezavisnosti u političkim analizama.

Politički život je izuzetno dinamična i protivrečna delatnost prepuna kompromisa, besprincipijelnosti i apsolutizacije dnevnopolitičkih interesa. Zato se politički analitičari često nalaze u poziciji lovaca koji mrežom žele da uhvate vetar. Politička stvarnost, a to se naročito odnosi na naše političke prilike, često izmiče racionalnoj i objektivnoj analizi, i to su realna ograničenja sa kojima se svakodnevno sreću naši analitičari. Jedini mogući put da se dostigne objektivnost i što veća nezavisnost je privrženost, stalna afirmacija i vernost osnovnim demokratskim principima. U tome je verovatno i smisao postojanja političkih analitičara – u njihovom nastojanju da događaje i procese u našem političkom životu procenjuju u skladu sa univerzalnim demokratskim načelima a ne na osnovu aktuelne političke konjukture. Na taj način oni postaju neka vrsta čuvara i baštinika osnovnih demokratskih i civilizacijskih principa. Njihova je uloga zapravo stalno podsećanje naših političkih aktera na demokratska pravila i načela, bez kojih nema stabilne i funkcionalne demokratije.

Istovremeno, politički analitičari popunjavaju veliku prazninu u našem političkom i stranačkom životu jer se naše stranke ozbiljno ne bave političkom analitikom, promovisanjem političkih ideja i istraživanjima budući da su prvenstveno okrenute političkom pragmatizmu i održanju na vlasti. Indikativno je da mi nemamo nijednu stranku (osim pokušaja delovanja Istraživačkog centra i Fonda „Ljuba Davidović“ u okviru DS-a) koja ima ozbiljan teorijski časopis ili program političkog obrazovanja, socijalizacije i istraživanja političkog života. Pošto nijedno društvo ne može napredovati bez stalnog dijaloga o pitanjima razvoja demokratskog društva, ovu društvenu potrebu ostvaruju upravo rasprave koje u svojim tekstovima pokreću politički analitičari i istraživači.

Još je interesantnije napomenuti da se najžešće političke borbe upravo i prelamaju u polemikama koje se danas vode između analitičara različitih orijentacija i teorijskog opredeljenja. Reč je o najvažnijim pitanjima za razvoj našeg društva kao što su odnos nacije i demokratije, modernizacija Srbije, strategija društvenog razvoja, kosovsko pitanje, stanje u kulturi, pravci ekonomskog razvoja, spoljnopolitička orijentacija Srbije, izgradnja kulturnog obrasca, vladajući sistem vrednosti, postojanje dve Srbije, položaj intelektualaca u tranziciji, ekonomski i socijalni izazovi tranzicije, politički ekstremizam. Ipak, najviše su na udaru upravo oni politički analitičari koji teže da afirmišu i osnaže što objektivniji i uravnoteženiji pristup najznačajnijim dilemama i problemima našeg društva. Njima se ne oprašta namera da pokušaju da političku analizu izdignu iznad dnevnopolitičkih interesa i stranačkih očekivanja.

Najžešći napadi dolaze upravo od predstavnika tzv. građanske političke orijentacije koji ne mogu da prihvate nijednu političku ocenu i vrednosni sud koji nije deo njihovog ideološkog i političkog pogleda na svet. Najglasniji su i najuporniji u ideološkim diskvalifikacijama upravo ovi liberalno orijentisani politički komentatori koji se pozivaju na svoju ekskluzivnu nezavisnu i objektivnu političku i ideološku poziciju. Upravo oni žele da ostvare apsolutni monopol na tumačenje naše nedavne prošlosti i na artikulaciju političkih alternativa, proglašavajući pri tome sebe i svoje partijske istomišljenike za jedine posednike i tumače apsolutne i jedino prihvatljive istine. Najbolja ilustracija ove tvrdnje sadržana je u stalnim napadima na Novu srpsku političku misao koju ovi „objektivni ideološki jurišnici“ označavaju kao „Novu fašističku misao“, a autore koji objavljuju tekstove na ovom sajtu kao režimski ideološki servis.

Na našoj političkoj sceni već se konstituisalo nekoliko grupacija političkih analitičara. Da bismo uopšte mogli govoriti o njihovoj klasifikaciji, moramo napraviti osnovno razlikovanje između analize politike i političke analize. Analiza i proučavanje politike, kao jedne od najsloženijih i najdrevnijih ljudskih delatnosti, izvan je manifestacija i fenomena dnevne politike i spada u red izuzetno značajnih teorijskih i politikoloških disciplina. Analiza politike uspostavlja teorijske i sadržinske okvire za obavljanje političke analize. To su oni teorijski zasnovani uvidi i znanja o politici kao ljudskoj delatnosti koja ima svoje zakonitosti, kao i određene istorijske i društvene manifestacije i ispoljavanja. Bez analize politike i temeljnih teorijskih znanja o politici svaka politička analiza lišena je dubine i teorijskog utemeljenja. Politička analiza koja nije zasnovana na ozbiljnoj analizi same politike lako sklizne u improvizaciju i prigodno stranačko politikantstvo. Zato je za razvoj i konstituisanje naše političke analize od izuzetne važnosti što se njome bavi dosta širok krug političkih analitičara sa fakulteta društvenih nauka jer oni u političku analizu unose visok teorijski nivo, teorijsku sintezu i težnju da se aktuelni politički život sagleda što objektivnije i izvan domašaja partikularnih stranačkih interesa. Zato nije iznenađujuće što je upravo ova grupacija političkih analitičara izložena najžešćim napadima i ideološkim diskvalifikacijama. Ovu tendenciju najbolje je nedavno izrazio pisac Svetislav Basara: “Ako pogledamo DSS na primer, to je autistična partija koja ne komunicira s javnošću. Iz te stranke dopiru okamenjene parole, i pošto stranci očigledno ne ide, umesto nje u javnosti nastupaju 'analitičari'. Obično su to sociolozi koji tumače zvaničnu politiku, ali ne postoji komunikacija te politike ili parapolitike s javnošću i okruženjem. Svaki pokušaj argumentovane diskusije sa takvom politikom proglašava se ekstremizmom.“

Druga grupacija političkih analitičara više pripada izuzetno korisnoj publicističkoj vrsti političkih komentatora i hroničara koji su više posvećeni komentarisanju i procenjivanju dnevnih manifestacija političkog života, i to bez većih teorijskih pretenzija. Njihova delatnost pretežno je vezana za dnevne potrebe medija da dobiju najaktuelnije komentare i procene o kretanjima na našoj političkoj sceni. Ti komentari su najčešće povod za stranačka reagovanja jer njih i inače zanima dnevni i pragmatični učinak njihove partijske politike. Zato je često politički uticaj ove grupe političkih komentatora mnogo veći i izrazitiji od uticaja i domašaja analitičara politike. Od političkih komentatora često se traži, pogotovo u izbornim kampanjama, da se bave političkim prognozama, političkim barometrom i mogućim političkim ishodima, tako da je politička prognostika sve više zastupljena u našim medijima i društvenoj javnosti. To, u velikoj meri, devalvira napore ozbiljnih političkih analitičara da o politici govore na ozbiljan i kvalifikovan način.

Treću grupu analitičara možemo označiti kao neku čudnovatu vrstu naših kremljologa i zaverologa. To su oni koji se bave prekopavanjem našeg političkog đubrišta i tumačenjem posebno prepoznatih tajnih znakova u promenama unutar stranačkih redova. To su svojevrsne političke gatare i dežurni politički paparaci čija je glavna uloga da hrane večito gladne tabloide pouzdanim informacijama i još pouzdanijim političkim prognozama. Njihov uticaj na formiranje i artikulaciju našeg političkog mnjenja je velik, ali u isto vreme i poguban, jer u naš društveni život unosi duh političkog podzemlja, diskvalifikacije, hajke i harangiranja.

Postoji i četvrta grupa političkih analitičara koji se jasno deklarišu kao pripadnici određene političke i stranačke orijentacije. Oni se ne skrivaju iza nezavisne pozicije i neutralnog položaja i u javnim debatama i političkim analizama učestvuju kao politički opredeljeni učesnici. To je sasvim legitimna pozicija, svakako prihvatljivija od položaja tzv. fingiranih nezavisnih političkih analitičara koji braneći demokratske principe u stvari ogoljeno zastupaju stranku kojoj pripadaju.

U ovoj improvizovanoj klasifikaciji treba spomenuti i onu vrstu političkih najamnika koji su uvek spremni da prihvate svaki dobro plaćeni posao, kao što su na primer tzv. eksperti za politički marketing. Dobro je da oni na političkom tržištu traju onoliko koliko traju i njihove narudžbine, ali imaju veoma loš uticaj na legitimitet i kredibilitet političke analize i političkih analitičara.

Stalna težnja da se postigne što veća objektivnost, nepristrasnost, uravnoteženi pristup, uvažavanje različitih mišljenja, neprestana i uporna odbrana temeljnih demokratskih načela jedina su stvarna zaloga i garancija za opstanak i uticaj političkih analitičara u našem društvenom i političkom životu, čiji su oni već sastavni deo. Zato i stalni pokušaji njihovog dezavuisanja, koji dolaze pre svega iz stranačkih redova, ali i uticajnih nevladinih organizacija zaduženih za selektivnu odbranu i zaštitu ljudskih prava, samo svedoče o tome da smo mi još daleko od ostvarivanja i funkcionisanja demokratskih principa u našoj političkoj praksi. Pojava velikog broja političkih analitičara samo pokazuje da je neophodno razbiti monopol u tumačenju politike i političkih procesa, za koji inače stranke smatraju da im, po pravilu, neprikosnoveno pripada. Samo ako budu uspeli da stvore što snažniju javnost i podstaknu njen što veći uticaj, politički analitičari će ostvariti svoj osnovni cilj: stalnu, često uzaludnu, borbu za afirmaciju i ostvarivanje u neposrednom političkom životu osnovnih demokratskih načela. Zato ne može svako biti politički analitičar, već samo oni koji ispunjavaju osnovni preduslov – da nepokolebivo brane i zastupaju temeljne demokratske principe i vrednosti i stavljaju ih iznad stranačkih dnevnopolitičkih i pragmatičnih interesa. Jedino odbrana demokratskih ideala i načela može biti stvarna garancija opstanka i razvoja političke analize i stvaranja demokratske političke kulture kao snažne brane za sve pokušaje autokratske i nedemokratske uzurpacije vlasti.

19. januar 2007. godine, Beograd

 

 

 

 

 

 
 
Copyright by NSPM