Home
Komentari
Kulturna politika
Ekonomska politika
Debate
Prikazi
Hronika
Polemike
Prenosimo
 
 
Impresum
Pretplata
Kontakt
Oglašavanje
Novi broj
Prošli brojevi
Posebna izdanja
NSPM Analize
Linkovi
Debate:
Kosovo i Metohija
Srbija i Crna Gora
Srbija i NATO
Srbija među ustavima
Crkva i politika
Kuda ide Srbija?
Svet nakon 11. septembra
Istina i pomirenje na ex-YU prostoru
   
  Komentari:
Politički život
Kolumne Đ. Vukadinovića i S. Antonića
Kulturna politika
Ekonomska politika
Polemike
BiH - deset godina posle Dejtona
Savremeni svet
   
  Pregledi:
Prenosimo
Prikazi
Hronika
Ankete
   
 

KOMENTARI

Politički život

   

 

Nikola Simićević

FENOMEN SRPSKE POLITIČKE SCENE

Izdiferenciranost srpske političke scene poprimila je karakteristike političkog i ideološkog pluralizma tek u poslednjih nekoliko godina, dok je u periodu od 1990. do 2000. godine, uprkos višepartijskom sistemu, pokazivala izrazite odlike bipolarnosti – na jednoj strani bile su vladajuće stranke, a na drugoj opozicija koja je na ovaj ili onaj način, s vremena na vreme, dolazila u stanje objedinjenosti bez obzira na povremena neslaganja ili čak sukobe opozicionih lidera. Ti konflikti u srpskoj opoziciji mnogo češće su bili posledica neslaganja oko zajedničkog nastupa i tehničkog izbora sredstava oko načina rušenja vladajućeg poretka, nego što su bili ideološke prirode, sa dosta elemenata lične sujete i ličnih antagonizama. Bez obzira na veoma različite političke koncepte opozicionih stranaka, postojala je opšta saglasnost u redovima srpske opozicije da je glavni cilj promena vladajuće garniture na čelu sa Slobodanom Miloševićem posle koje bi nastupila borba oko realizacije različitih koncepata ukupnog društvenog preobražaja u Srbiji. Pri tome relativno mala pažnja poklanjala se suštinskom karakteru vladajućeg sistema, obrascu njegovog delovanja i stvarnim osnovama na kojima on gradi svoj autoritarni poredak, već se prvenstveno insistiralo na personalnoj promeni lidera koji je u liku Slobodana Miloševića personifikovao vladajući aparat. To je i bio ključni razlog da nakon skidanja Miloševića sa vrha hijerarhijske lestvice zadrže se mnoge forme i matrice autoritarnog upravljanja društvenim životom u Srbiji.

Današnja situacija na srpskoj političkoj sceni deluje potpuno drugačije – „diktatora“ više nema, „demokratija“ se uspostavlja, pa je samim tim i pomenuta bipolarnost političkog delovanja u Srbiji narušena. Iako su postojali pokušaji da se ponovo definiše lider kao glavna kočnica političkim i društvenim reformama, oni su više bili formalne, a ne suštinske prirode, pa je i njihovo isticanje bilo samo deo političkog marketinga i pokušaj da se animozitet značajnog dela srpskog biračkog tela prema instituciji autoritarnog vođe upotrebi u svrhu pridobijanja glasača. Iz tih razloga su i bile isticane parole tipa – „Đinđić – novi Tito“, „Koštunica – novi Milošević“ i sl.

Uprkos pluralizmu mnogi nedovoljno upućeni u suštinsko stanje na srpskoj političkoj sceni, pa i u osnovne političke i ideološke kategorije, opet uočavaju izvesni dualizam te scene identifikujući tako stranke tzv. nacionalne i tzv. građanske opcije. Takvo stanovište posledica je duboke političke nezrelosti srpskog društva i nepoimanja suštinskog karaktera pojmova nacionalan i građanski. I jedno i drugo nastalo je u modernoj Evropi, počelo se izgrađivati i dobijati zreo oblik nakon Francuske buržoaske revolucije krajem 18. veka i uspostavljalo se kao glavni temelj za konstituisanje modernih evropskih država u 19., a potom i 20. veku. Nacionalni i građanski koncept ne samo da po svojoj prirodi nisu suprotstavljeni, već su izrazito komplementarni i čak šta više, u modernom poimanju njihovih značenja, čine jedno. 19. vek se popularno u literaturi naziva „vekom buđenja evropskih nacija“ koje se nakon viševekovnog izgrađivanja svesti kod svojih pripadnika o zajedničkoj pripadnosti konačno formiraju i dobijaju zaokruženi oblik. To je i period konstituisanja nacionalnih država u Evropi koje počivaju na matičnom narodu kao nosiocu suvereniteta i ravnopravnosti svih svojih građana bez obzira na nacionalnu pripadnost. Jednom rečju moderna evropska država je nacionalna država, a moderno evropsko društvo građansko društvo. Novi srpski ustav upravo i konstituiše Srbiju na načelima moderne Evrope – ona je država srpskog naroda u kojoj su svi građani potpuno ravnopravni bez obzira na to da li pripadaju državno – konstitutivnom narodu ili nacionalnim i etničkim manjinama, ili su u krajnjem slučaju, nacionalno neopredeljeni. Formiranje moderne Srbije započinje Prvim srpskim ustankom 1804. godine; to je bio ustanak srpskog naroda kojim je on sledeći tokove moderne evropske politike započeo obrazovanje vlastite nacionalne države koja je stoga i nazvana Srbijom. S druge strane, moderna Srbija, kao srpska nacionalna država, postepeno je formirana na principima građanskog društva, pa su tako u njoj i njeni građani nesrpske nacionalnosti bivali potpuno ravnopravni i u pravima i obavezama izjednačeni sa Srbima. Ugledni srpski političar iz Vojvodine iz druge polovine 19. veka, Svetozar Miletić, najbolje je definisao komplementarnost i jedinstvo nacionalnog i građanskog koncepta: „Mi smo Srbi(pripadnici srpske nacije, ljudi sa nacionalnom svešću – napomena autora), ali i građani“(ljudi koji teže da sa pripadnicima drugih nacija zajednički i ravnopravno učestvuju u kreiranju društvenog života – nap. aut.).

Iz navedenih razloga u najmanju ruku su bespredmetne zamerke pojedinih srpskih političkih aktera, pripadnika tzv. građanske opcije, koje su isticane i u nedavnoj predizbornoj kampanji, da novi ustav Srbije diskriminiše građane deleći ih na Srbe i građane. Nema nikakve diskriminacije – srpski narod je državotvoran narod na čijoj istorijskoj tradiciji nastaje Srbija, a svi građani Srbije potpuno su novim ustavom izjednačeni u svim pravima i obavezama prema državi. Da su makar malo zavirili u ustave onih evropskih zemalja koje su im, makar zvanično, uzor po kome treba preurediti Srbiju, sasvim sigurno ne bi davali ovakve zamerke i pokazivali ništa drugo do alarmantno visok stepen nepoznavanja modernih evropskih političkih tokova. Da je srpsko društvo istinski politički zrelo demokratsko društvo oslobođeno balasta nasleđa autoritarnih ideoloških doktrina, pitanje ustavne definisanosti državno – konstitutivnog naroda i ravnopravnosti građana u Srbiji ne bi se ni postavljalo, već bi se podrazumevalo.

U daljem razmatranju ukupne slike srpske političke scene valja istaći da se na njoj uočavaju različite političke grupacije imenovane kao liberali, demokrate, socijalisti, socijaldemokrate, i drugi. Međutim, suštinski posmatrano danas u Srbiji nema nijedne od tih političkih opcija u pravom značenju tih termina kako se oni shvataju u modernoj Evropi. Liberali zvanično svoj program i koncept društvenog delovanja temelje na principima liberalizma – političke filozofije koja slobodu određuje kao temeljni kriterijum vrednovanja državnih i društvenih poslova i sistema političkih i ideoloških pogleda u kome su lična prava pojedinca najveća vrednost. Međutim, oni koji se danas zvanično izdaju za srpske liberale, glavni akcenat svog delovanja ne stavljaju na načela liberalizma, već na stanovište izrazite anacionalnosti i favorizovanja ideja i teza koje su suprotstavljene srpskim nacionalnim interesima. Javno podržavaju rad onih nevladinih organizacija koje otvoreno insistiraju na apsurdnoj tezi o agresiji Srbije na Hrvatsku i Bosnu i Hercegovinu i srpskom teroru nad kosmetskim Albancima kao uzrocima ratova na prostoru prethodne Jugoslavije, o genocidu nad muslimanima u Srebrenici koji je počinjen „u ime Srbije“, bez obzira na činjenicu da on nikada nije dokazan i preforsiranu priču o broju ubijenih, o srpskim zločinima kao najmasovnijim i sl. Time otvoreno prikrivajući i gazeći činjenice o ideološkom ustrojstvu Tuđmanovog režima koji je baziran na ustaštvu i ideji velike etnički čiste Hrvatske, o protivpravnom oduzimanju statusa državotvornog naroda Srbima u Hrvatskoj iz 1990. godine, o teroru i represiji koju je Tuđmanov režim sprovodio nad srpskim stanovništvom, o genocidu nad srpskim narodom u Hrvatskoj koji je okončan akcijom „Oluja“, a kao svoj rezultat dao gotovo potpuno zatiranje srpskog naroda na tlu Hrvatske realizovan ubistvima više hiljada i progona oko pola miliona Srba, o islamizmu kao glavnoj ideološkoj komponenti režima Alije Izetbegovića datom još u njegovoj „Islamskoj deklaraciji“ s početka 70 – tih godina koji je predviđao stvaranje čisto islamske države Bosne, o dovođenju Al Kaide na Balkan od strane istog režima i masovnim zločinima nad Srbima u Sarajevu(do sada evidentirano oko 5 500 ubijenih srpskih civila), srebreničkom kraju(do sada evidentirano oko 3 500), bosanskoj Posavini, zapadnoj Bosni i drugim područjima pod kontrolom Izetbegovićevih oružanih snaga ili mestima gde su one stizale, o albanskom terorizmu na Kosovu i Metohiji, ubistvu oko 2 000 i progonu više od 200 000 Srba sa tog područja, masovnom uništavanju srpske duhovne i kulturne baštine u Hrvatskoj, Bosni i Hercegovini i Kosmetu, srpski liberali daju alibi za ekstremne nacional – šoviniste i islamske fundamentaliste. Time na najdirektniji način potiru temeljne vrednosti liberalizma koji svojom prirodom negira svaki oblik ekstremizma, a posebno njegove plodove. U tom smislu veoma je indikativna činjenica da je vođa srpskih „liberala“, u vreme kada je obavljao funkciju potpredsednika srpske vlade, u zvaničnoj poseti Zagrebu izjavio da nema otvorenih pitanja između Srbije i Hrvatske. Za njega genocid nad srpskim narodom u Hrvatskoj, pitanje povratka pola miliona Srba na svoja ognjišta, nerešeno pitanje za više desetina hiljada stanarskih prava Srba, tužba Hrvatske protiv Srbije za „agresiju“, očito ne predstavlja otvoreno pitanje. Priključiti se trendu minimizaranja masovnih zločina počinjenih nad Srbima u proteklim ratovima i svaljivanja celokupne krivice za te ratove na srpsku stranu, kampanji protiv Srpske pravoslavne crkve, kao glavnog stožera srpske nacionalne svesti i bitisanja i glavnog faktora kohezije Srba, kampanji za nezavisno Kosovo koja predstavlja ništa drugo do kampanju podrške narušavanju teritorijalnog integriteta Srbije zagarantovanog Poveljom Ujedinjenih nacija i poziv na rušenje srpskog ustavno – pravnog poretka, jer je ustavom Kosmet definisan kao sastavni deo države Srbije, danas znači biti veliki liberal.

Što se tiče onih koji se javno izdaju za demokrate, mora se napomenuti da jedna od glavnih komponenti demokratskog društva predstavlja pravna država koja podrazumeva puno poštovanje i neprikosnovenost ustava. Lider srpskih demokrata koji obavlja i funkciju predsednika Srbije mnogo više se angažuje na polju politike svoje stranke, nego na polju funkcije predsednika Republike. Kao predsednik države on bi prema Ustavu morao biti predsednik svih njenih građana i faktor njihove kohezije, a ne neko ko uporno govori o „dvema Srbijama“ deleći građane na osnovu njihovog političkog opredeljenja. Istovremeno činjenica da je punih dva meseca svoje radno vreme mnogo više koristio za predizbornu kampanju svoje stranke, nego za obavljanje dužnosti predsednika Srbije, on je olako prekršio svoje ustavne obaveze(dakle ustav). Ako neko ne poštuje ustav u potpunosti kao temelj na kome se država gradi i vladavina prava uspostavlja, onda taj negira jedan od osnovnih načela demokratskog poretka – pravnu državu.

Što se tiče socijalista, njihova politička platforma zvanično se zasniva na principima demokratskog socijalizma koji podrazumeva demokratsko društvo sa jakom socijalnom zaštitom pojedinca i socijalnom pravdom. U tom smislu demokratski socijalizam svojom demokratičnošću negira postojanje autoritarnog vođe i kulta ličnosti, a svojom socijalističkom komponentom postojanje isuviše izraženih klasnih razlika – postojanje malog broja veoma bogatih i velikog broja siromašnih građana. Međutim, dok su bili na vlasti, socijalisti su svojom unutrašnjom politikom u potpunosti negirali osnovna načela demokratskog socijalizma – kult ličnosti vođe je stvaran i negovan, a klasno raslojavanje stanovništva poprimilo drastične razmere – srednja klasa je uništena, manji broj ljudi ekonomski enormno ojačao, a najveći procenat stanovništva doveden na ivicu ili u siromaštvo. Od momenta silaska sa vlasti socijalisti jesu preživeli transformaciju i reformisanje svojih redova, ali je jedna od temeljnih stavki njihovog programa ostalo veličanje i favorizacija tekovina partizanske borbe. Jasno je da samu antifašističku borbu pripadnika partizanskog pokreta treba isticati kao herojsku i mukotrpnu, jasno je da mnogim partizanima koji su poginuli u toj borbi treba podići spomenike, ali tekovine te borbe, za šta krivicu ne snose obični partizanski borci, već njihova vrhuška, jesu uspostavljanje totalitarnog poretka zasnovanog na kultu ličnosti, progon političkih i ideoloških neistomišljenika, komadanje srpskog nacionalnog bića kroz stvaranje novih nacija i avnojske granice, te negacija političkog i idejnog pluralizma, kao osnove demokratskog društva, i pravne države. Istovremeno socijalisti su bili ti koji ne samo da nisu podržali, već su javno na sva zvona bili izraziti protivnici usvajanja zakona o izjednačavanju prava pripadnika ravnogorskog i partizanskog pokreta, čime su pokazali da nisu kadri distancirati se od svog ideološkog jednoumlja i odati priznanje dokazanoj antifašističkoj borbi ravnogorskog pokreta bez obzira na njegove idejne smernice sa kojima se ne slažu. Time oni i dalje nastavljaju politiku negacije osnovnih principa demokratskog socijalizma i potvrđuju da su daleko od modernog evropskog poimanja socijalističkog poretka.

Ostale opcije na srpskoj političkoj sceni ne bih komentarisao smatrajući da su primeri demokrata, liberala i socijalista dovoljno indikativni za celokupan politički život u Srbiji, već bih samo ukazao na opšte poznatu činjenicu da gotovo nema nijedne stranke koja u svom političkom delovanju nije pogazila osnovne principe svog programa ma kako se on zvanično nazivao, i koja nije braneći ono za šta se u svom programu zalaže bila otporna na prelazak iz jedne u drugu političku opciju.

Ovako stanje na srpskoj političkoj sceni direktna je posledica višedecenijskog jednoumlja koje je onemogućavalo političke i društvene aktere da u jednoj demokratskoj atmosferi objektivno sagledaju ukupnu društvenu klimu i u skladu sa njom definišu svoje političko i ideološko opredeljenje. To je i razlog nepotpunog, površnog, a često i nepravilnog, razumevanja modernih političkih tokova u Evropi i svetu koji se na srpsku političku scenu reflektuje kroz postojanje nazovi demokrata, nazovi liberala, nazovi socijalista i sl. Uz to i određeni društveni tokovi i procesi sprovode se pod određenim nazivima, a da oni koji ih sprovode često ni sami ne poznaju dovoljno prava značenja tih procesa. Tako se srpsko društvo od 2000. godine zvanično nalazi u procesu tranzicije, a pri tome ne postoji jasna definicija pojma tranzicije. Osnovno značenje termina tranzicija je prelaz ili prelazak; u političkom i društvenom smislu ona znači prelaz iz jednog poretka u drugi. U tom smislu da bi se krenulo u proces tranzicije mora se jasno definisati poredak iz koga se kreće u tranziciju i poredak u koji se tranzicijom želi stići. Kod nas, međutim, ne postoji jasno određenje poretka iz koga smo ušli u tranziciju, da li je to bio neki oblik socijalizma, komunizma ili šta već, kao ni jasna predstava poretka koji tranzicijom želimo uspostaviti. Zvanično to je poredak koji će karakterisati ekonomska stabilnost i prosperitetnost, demokratsko društvo i pravna država, ali pri tome nema jasne strategije kako i na koje načine do toga doći. Kada iza sebe imate nedovoljno jasno definisan poredak koji želite promeniti, a pred sobom kao želju poredak koji je apstraktan i neodređen, time otvarate velike mogućnosti za „lov u mutnom“ u kome najviše profitiraju finansijski tajkuni. U procesu tzv. tranzicije u Srbiji, ne samo najveći, već i sav teret, podneli su građani, dok su najviše na dobitku srpski tajkuni. Tako bez preterivanja tzv. tranzicija u Srbiji se mnogo adekvatnije može nazvati tajkunizacijom Srbije.

U sklopu ove problematike mora se istaći da nedostaje i jasna ocena ukupnog stanja u srpskom društvu i njegovih uzroka. U tom smislu često se može čuti da je srpsko društvo posttraumatsko društvo i da su preživljene socijalne traume – ratovi i izolacija, glavni uzroci ukupnih društvenih prilika. Međutim, činjenica je da srpsko društvo nije posttraumatsko, već traumatsko društvo. Posttraumatsko je nešto što je preživelo traumu, pa se sada od nje oporavlja. Srpsko društvo međutim i dalje preživljava traume – nerešeno pitanje statusa Kosmeta i time jasnih državnih granica Srbije, nerešeni odnosi sa Crnom Gorom i drugim susedima, nerešeni odnosi sa Evropskom unijom, pitanje saradnje sa Hagom, pitanje povratka srpskih izbeglica u Hrvatsku i Kosmet...Sve to predstavlja jake socijalne traume kroz koje srpsko društvo u ovom trenutku prolazi. Tek kada budu rešeni pomenuti problemi, a pod uslovom da ne iskrsnu novi, tek tada se može govoriti o sindromu posttraumatskog društva kao glavnom generatoru i uzročniku negativnih društvenih pojava.

Bilo kako bilo, srpski politički život burno ide nekim svojim tokom, proizvede se i zataškavaju afere, a Srbija tu je gde je. Šta će biti sutra, niko ne zna, a malo koga je i briga. Jedno je sigurno – građani Srbije definitivno više nemaju razloga da odlaze u pozorište kada se daju drame apsurda, jer to svakodnevno gledaju na našoj političkoj sceni.

 

 

 

 

 

 
 
Copyright by NSPM