Home
Komentari
Kulturna politika
Ekonomska politika
Debate
Prikazi
Hronika
Polemike
Prenosimo
 
 
Impresum
Pretplata
Kontakt
Oglašavanje
Novi broj
Prošli brojevi
Posebna izdanja
NSPM Analize
Linkovi
Debate:
Kosovo i Metohija
Srbija i Crna Gora
Srbija i NATO
Srbija među ustavima
Crkva i politika
Kuda ide Srbija?
Svet nakon 11. septembra
Istina i pomirenje na ex-YU prostoru
   
  Komentari:
Politički život
Kolumne Đ. Vukadinovića i S. Antonića
Kulturna politika
Ekonomska politika
Polemike
BiH - deset godina posle Dejtona
Savremeni svet
   
  Pregledi:
Prenosimo
Prikazi
Hronika
Ankete
   
 

DEBATA

Kosovo i Metohija

 

 

Goran Đorđević

"NEBO NAD BERLINOM"

Od svih zemalja koji na indirektan ili neposredan način učestvuju u rešavanju pitanja statusa Kosova i Metohije, svakako da je položaj Nemačke posebno važan. Utisak je, da što je stav Nemačke neartikulisaniji to su veća očekivanja i veća potreba da se nasluti stav ove velike države. Poseta Merkelove, SAD-u i poslednji telefonski razgovori (kao žalosna karikatura načina odlučivanja u međunarodnoj zajednici) od presudnog su značaja, za veći broj međunarodnih problema, pitanja Kosova posebno.

Važnost uticaja Nemačke je višestruk i može se označiti kao istorijski, ekonomski ili geopolitički. Takav značaj stvar je potrebe posebnog procenjivanja kako same nemačke države, tako i onih koji su izloženi direktnom i mogućem uticaju jedne od najznačajnijih zemalja EU. Ovo iz razloga što se radi o jednoj od tri najznačajnije zemlje EU, zemlji koja održava relativno stabilne odnose i sa SAD i sa Rusijom kao polarizovanim stranama Kosovskog pitanja (da li je vreme reći i suprotnim stranama polarizovanog ili makar bipolarnog sveta) a sa druge strane, reč je o zemlji koja nema neposrednije bitne ekonomske i sveukupne geopolitičke interese na jednom tako ograničenom i konfuznom prostoru kao što je to Kosovo.

Opšte je mesto da je Nemačka svoj geopolitički interes od ujedinjenja nemačkih država u 19-tom veku , u različitim oblicima svodi na “ Drang nach Osten ” .

Nema sumnje da su položaj i interesi Nemačke početkom 90-tih bili od presudnog značaja za ubrzano razbijanje SFRJ (ili disoluciju kako je to pravnički pogrešno definisano). Nije valjda već zaboravljeno ucenjivanje članica Evropske zajednice božićnim priznanjem Hrvatske i Slovenije 1991. godine, kojim je direktno srušen brionski memorandum i još par mirovnih inicijativa, koje su na jedvite jade zadržavale makar nekakvu kontrolu nad ratnim događajima na terenu, i što je još važnije stvarao privid jedinstvene evropske politike ( koja počivajući na isključivostima i konfuziji najvećih članica do danas nije dobila svoj vidljiv i prepoznatljiv oblik), jedne Evrope koje je bila na svom novom početku.

Uopšteno, trebalo bi se pozabaviti nemačkim stavom prema Kosovu u jednog dužem vremenskom trajanju. Nema dilema, da nakon prve faze odnosa prema jugoslovenskoj krizi, kada je nemačka država podržavala teritorijalni integritet SFRJ (u skladu sa sopstvenim poduhvatom ujedinjavanja) usledio dramatičan zaokret prema Srbiji i srpskom pitanju uopšte, u kome se nemačka javljala kao perjanica antisrpske politike, počev od jednostranog priznanja republika, uvođenja sankcija, osporavanja mesta SRJ u UN, osnivanja i uloge u prvim procesima pred haškim tribunalom itd. Iz tog vremena, valjalo bi pomenuti i odnos prema Kosovu, koji je u Nemačkim institucijama, već bio pominjan, a kod nas ignorisan. U tom smislu značajan je dokument «Nacrt rezolucije o Jugoslaviji» koji je usvojio nemački Bundestag, što je bio i zvaničan stav nemačke za zasedanju KEBS-a juna 1991. godine. U tom dokumentu se Kosovo doživljava kao sastavni deo Republike Srbije, sa izraženim stavom o potrebi zajedničkog života Srba i Albanaca. Nešto kasnije 19. juna 1991. godine Bundestag je usvojio dokument: «O političkoj situaciji na Kosovu i Metohiji», u kome se insistira na suživotu između Srba i Albanaca. Međutim, u sagledavanju krajnjeg domašaja takvog dokumenta sumorna je i upozoravajuća činjenica, kasniji dijametralno suprotan odnos prema krizi u bivšoj SFRJ.

Tokom kasnijih 90-tih, interesovanje nemačke za Kosovo (van pojedinačnih inicijativa) uglavnom se svodilo na potrebu povratka Albanaca iz Nemačke u Srbiju. U cilju rešavanja takvog «nemačkog problema» potpisan je i sporazum između predsednika Milutinovića i kancelara Klausa Kinkela o repatrijaciji albanaca iz Nemačke u Srbiju. Naravno, u uslovima opšte izolacija, kod nas je takav sporazum prikazan kao otopljavanje odnosa sa Nemačkom.

Trenutni angažman Nemačke na Kosovu i Metohiji, možda bi se mogao označiti kao nevoljan i konfuzan. Ovo iz razloga što nemačka država jedino ima ulogu finansiranja privremenih institucija na Kosovu i Metohiji (otud najglasnija upozorenja o ekonomskoj neodrživosti kosovske nezavisnosti dolaze upravo iz Nemačke), uz prisustvo svog vojnog kontigenta, čiji je status do sada poznat po nekoliko afera od kojih je za nas najznačajnija afera o nespornim saznanjima nemačkih obaveštajnih službi o pripremi pogroma marta 2004. godine.

Imajući u vidu završetak geopolitičkog projekta ujedinjavanja Nemačke i razbijanja SFRJ, što je bio nesumnjiv interes Nemačke, kao i prodor na istok koji je ovog puta ostvaren zaključivanjem brojnih ugovora o isporuci energenata sa Rusijom i drugim zemljama istočne Evope i Zajednice nezavisnih država, postavlja se pitanje kakav je položaj tj. kakav je interes Nemačke na početku 21. veka na Balkanu posmatran kroz prizmu kosovskog pitanja.

Uz sve razlike i rizike koje je nosio angažman Nemačke u novijim pohodima NATO-a, od aktivizma u bombardovanju Srbije 1999. godine, i pasivizma u Afganistanu i Iraku, očigledno je da Nemačka danas zadržava suzdržani stav prema konačnom statusu Kosova. Očigledno je da u prestrojavanju oko prihvatanja Ahtisarijevog plana i jednostranog priznanja nezavisnosti Kosova, Nemačka svoj interes za sada ispoljava kao glasan zahtev za stvaranje jedinstvenog stava EU prema problemu Kosova. Važno je ukazati da su na nedavnom samitu EU u Portugaliji, u zahtevu za neprihvatanju jednostrano priznanja Kosova prednjačili upravo Nemci. Takav stav formulisan je kroz inicijativu da najznačajnije države EU (Velika Britanija, Francuska, Nemačka i Italija), treba aktivno učestvuju u procesu odlučivanja.

Ovakva inicijativa ne treba previše da čudi imajući u vidu da se EU stavlja u zadatak buduće upravljanje Kosovom, kao i činjenicu da će navedene države biti najveći donatori buduće misije na Kosovu (što su i do sada nedvosmisleno bili), Nemačka posebno. U tom smislu, ispad sada već bivšeg ambasadora Cobela, više je jedan diplomatski skandal zasnovan na remiscenciji, verovatno i kompleksu opuštenog karijernog pojedinca, nego pravi i opravdan stav nemačke države.

U uslovima kada Nemačka “ Drang nach Osten ”, doživljava i ostvaruje na drugačiji način, kada je geopolitika “ Lebens raum ”-a i “ ubermensch ”-a, stvar nečasne prošlosti, a odnos prema istorijskim saveznicima promenjen (odnos prema Turskoj), nova politika Nemačke ne robuje istorijskim stereotipima, niti analogijama. Paradoksalno, ali, izgleda da je jedina veza današnje Nemačke sa sopstvenim istorijskim geopolitičkim opredeljenjima jeste odnos prema srpskom pitanju, makar načelno.

Da li je pitanje Kosova i Metohije, predstavlja mogućnost za uočavanje i ispravljanje istorijskih pogreški?

Na osnovu sopstvenog iskustva, i aktuelnog trenutka, Nemačka jeste u odbroj prilici da bude posrednik između Rusije i SAD, i dalje između EU i SAD. Ovo iz razloga što je svoje potrebe za energentima zadovoljila energentskim ugovorima sa Rusijom (od kojih je najznačajniji ugovor o izgradnji gasovoda ispod baltičkog mora) na koji se stalno ukazuje, i velikim ulaganjima nemačkog kapitala u samoj Rusiji. Sa druge strane, period u kome je Nemačka predstavljala tzv. «staru Evropu» za SAD je završen. Oficijelna administracija jasno upućuje poruku da je atlantizam za Nemačku podjednako bitan kao i prodor na istok, što više predstavlja samo verbalni zaokret u odnosu na Šrederovu Nemačku, nego stvarnu nameru otklanjanja pogleda prema Istoku.

EU kao čedo Nemačke, imajući u vidu značaj Nemačke u institucijama EU i novčane naknade koje se isplaćuju iz nemačkog budžeta za potrebe EU, predmet je posebnog interesovanja. Shvatajući sopstveni značaj za EU, i odnos prema dalje proširenju koji se (za Nemačku posebno) sve više zasniva na formuli „privilegovanog partnerstva“ pitanje Kosova i Metohije, sa nemačke strane treba se posmatrati kroz pitanje nemačkog uticaja i nemačkih dometa u EU. Zato je jasno da je za Nemačku pitanje evropskog jedinstva po pitanju Kosova, bitnije od Kosova samog, a možda i od pojedinačnih odnosa spram Rusije i SAD. Preveliki je značaj Nemačke za EU, koja iskreno rečeno, bez Nemačke ne može i ne zaslužuje da postoji, da bi zbog Kosova bilo dovedena u pitanje kako EU, tako i nemački značaj za EU, a posebno nemačke perspektive i ambicije.

Sadašnja suprotstavljenost na liniji SAD – Rusija, ne odgovara Nemačkoj. Ovo iz razloga što takva prelamanja oko kosovskog pitanja i dalje onemogućavaju stvaranje jedinstvene spoljne politke EU. U uslovima kada EU trpi udarce kako u vidu stvaranja novih institucija, tako i u pogledu vizija i dalje perspektive u gotovo svim segmentima zajedništva, interes Nemačke jeste najizraženiji prema svim naporima koji će dalje ojačati EU. U tom smislu je od posebne važnosti potreba Nemačke da EU konačno postaje značajan geopolitički faktor, koji bi ravnopravno delovao u odnosima prema Istoku i prema Zapadu. Jer ciljevi još uvek nisu ostvareni, a trenutak nemačkog stalnog članstva u Savetu bezbednosti je još uvek daleko, još uvek na nivou ideja i stidljivih predloga.

Nemačka dobro procenjuje da je pravi trenutak da EU zauzme jedinstvenu poziciju koja bi bila kamen temeljac toliko potrebne, (do sada neostvarene) zajedničke spoljne politike EU. Posebno ukoliko se ima u vidu da zajednička politika prema krizi na Balkanu nikada nije ni zaživela u proteklih, evo, 18 godina. I ne samo prema Balkanu, zajedničke politike nema ni kada je reč o ideologijama novog svetskog poretka, niti u odnosu prema Bliskom ili Srednjem Istoku, ili daljem proširenju EU.

I danas je teško očekivati da će se postići jedinstvo oko priznanja nezavisnosti Kosova. Jer da se razumemo, EU nije potrebno jedinstvo koje će zasnivati na spletkarenju i glasanju, uzdržavanju od glasanja dela članica (kako bi se obezbedila potrebna većina za izglasavanje odluke) u Savetu EU, već iskreno jedinstvo zasnovano na osećaju zajedničke pripadnosti, iskren stav prema jednom problemu u sopstvenom dvorištu, koji je toliko sličan drugim problemima koji na teritoriji EU za sada tek tinjaju (Valonci, Flamanci, Pridnjestrovlje, Baskija, Katalonija, Kipar itd).

Pogrešno je očekivati da će problem budućeg statusa Kosova biti novi razloga za polarizaciju «stara - nova Evropa», kao što nas istorijsko iskustvo uči da kad god smo sopstvena pitanja pokušali da rešima igrajući na kartu razdora između velikih sila, nismo se previše proslavili.

Upravo na mestu zajedništva u EU, za koje je današnja Nemačka zainteresovana, i u koje najviše ulaže (računajući tu i skromne pokušaje i skromne domašaje predsedavajućih tipa Portugalije ili Slovenije) treba tražiti podršku ostanku Kosova i Metohije u sastavu Srbije. U današnjem trenutku, kada Ustav EU, i dalje predstavlja poraz, u uslovima novih proširenja, i stvaranja novog jedinstva na postojećem identitetu, pitanje jedinstva Eu možda jeste i stvar ako ne opstanka, onda daljeg napredovanja i novih integracija, svakako. Upravo tu, EU, i Nemačka kroz svoj odnos prema Kosovu, istovremeno upućuje poruku, kako Srbiji, tako i Rusiji. Međutim, najvažnija poruka je ona koju EU (na čelu sa Nemačkom) šalje svojim manjim i novopečenim članicama, jer ta poruka jeste EU u svojoj suštini, zajednica ravnopravnih i različitih ili gospodar života i smrti.

U uslovima desetogodišnje krize EU, navedeno pitanje nije nezanemarljivo, i može predstavljati dobar oslonac za srpski cilj.

U Nišu, 14.01.2008. godine

 

 

 

 
 
Copyright by NSPM