Home
Komentari
Kulturna politika
Ekonomska politika
Debate
Prikazi
Hronika
Polemike
Prenosimo
 
 
Impresum
Pretplata
Kontakt
Oglašavanje
Novi broj
Prošli brojevi
Posebna izdanja
NSPM Analize
Linkovi
   
 

KOMENTARI

Deset godina od Dejtona

   

 

Mirko Pejanović

IDEJE ZA PROMJENE POLITIČKOG USTROJSTVA BOSNE I HERCEGOVINE

Istorijska ograničenja političkog ustrojstva Bosne i Hercegovine na etničkoj osnovi

Kada je prije deset godina uspostavljeno mirovno političko rješenje za Bosnu i Hercegovinu nakon četiri godine rata, u obliku Dejtonskog mirovnog sporazuma njegovi efekti su od građana viđeni najviše u ideji mira. Zapravo i građani i političke institucije vrednovali su Dejtonski mirovni sporazum po tome što je zaustavio rat i omogućio izgradnju mira. Valja se podsjetiti činjenice, da je u svim ratnim godinama, volja građana za uspostavu mira bila veoma izražena.

Sam Dejtonski mirovni sporazum nije nastao, ni voljom političkih subjekata u Bosni i Hercegovini niti njihovom spremnošću za kompromis. Sporazum nastaje angažovanjem međunarodne zajednice i vodećih svjetskih sila. Liderstvo u objedinjavanju akcije međunarodne zajednice da se dođe do mirovnog političkog rješenja imala je Vlada Sjedinjenih američkih država. Unutar kontaktne grupe koju čine zemlje: SAD, Velika Britanija, SR Njamačka, Francuska i Ruska Federacija uspostavljen je tokom 1994. i 1995. godine konsensus o zaustavljanju rata i ustrojstvu države Bosne i Hercegovine. Na temelju ovog konsensusa izvršen je politički, diplomatski i vojni pritisak na paljanski režim (Karadžićeve snage) da prihvate mirovno političko rješenje. Do rješenja dolazi u američkom gradu Dejtonu u novembru mjesecu 1995.godine.

Postavlja se pitanje šta Dejtonski mirovni sporazum donosi Bosni i Hercegovini?
Ponajprije, sa Dejtonskim mirovnim sporazumom Bosna i Hercegovina je dobila pretpostavke za implemenataciju mirovnog političkog rješenja. Ove pretpostavke se iskazuju u vojnim snagama NATO saveza i civilnim snagama u obliku Visokog predstavnika međunarodne zajednice (OHR-a). Vojne snage NATO saveza imale su mandat da obustave borbene aktivnosti i uspostave bezbjedonosni okvir za izgradnju mira i demokratskih institucija države Bosne i Hercegovine. Istovremeno, Visoki predstavnik dobija mandat i moć od međunarodne zajednice da bude vrhovni autoritet u tumačenju Dejtonskog mirovnog sporazuma i stavranju uslova za njegovo sprovođenje.
Budući da je imao pretpostavke za primjenu Dejtonski mirovni sporazum je Bosni i Hercegovini osigurao:

  1. Integritet i cjelovitost;
  2. Kontinuitet državnosti BiH kroz garancije međunarodnopravnog subjektiviteta;
  3. Unutrašnju reintegraciju kroz izgradnju mira, povratak izbjeglica i uspostavu demokratskih institucija.

Ali istovremeno Dejtonski mirovni sporazum sadrži i Ustav –anex IV, kojim se uspostavlja političko ustrojstvo Bosne i Hercegovine sa dva entiteta i institucijama države Bosne i Hercegovine. Dva entiteta: Republika Srpska i Federacija Bosne i Hercegovine uspostavljena su na etničkoj osnovi tako što je Republika Srpska entitet srpskog naroda, a Federacija Bosne i Hercegovine entitet bošnjačkog i hrvatskog naroda.

Umjesto građansko-interesnog političkog pluralizma dejtonsko ustavno-političko ustrojstvo Bosne i hercegovine cementiralo je etnički pluralizam, koji je u Bosni i Hercegovini istorijski započeo pobjedom etničkih stranaka: SDA, HDZ i SDS na prvim višestranačkim izborima 1990.godine. Etnički pluralizam nastao na apsolutnoj moći tri jednonacionalne stranke u sebi imanentno sadrži društvene silnice za nacionalnu homogenizaciju bosanskohercegovačkih naroda – srpskog, hrvatskog i bošnjačkog. Nacionalna homogenizacija je proizvela još jednu društvenu silnicu, a to je težnja etničkih stranaka da teritorijaliziraju svoju vlast na etnički zaokruženom prostoru. ( Stvaranje etnički čistog prostora na nacionalno izmješanom teritoriju Bosne i Hercegovine tokom ratnih godina 1992-1995. dovelo je do progona preko dva miliona građana BiH, do etničkog čišćenja, ratnog zločina i genocida). Na ovome se nisu zaustavile štetne istorijske opasnosti etničkog pluralizma. Jedna među posljijedicama je i istorijska nemogućnost etničkih stranaka da izgrade politički konsensus u Parlamentarnoj skupštini Bosne i Hercegovine o državnosti Bosne i Hercegovine i glavnim pitanjima političkog i ekonomskog razvitka.

Odsustvo konsensusa etničkih stranaka nadomještaju odluke i zakoni koje je u postdejtonskom desetogodišnjem periodu donosio Visoki predstavnik međunarodne zajednice.

Dominacija etničkog momenta u konstituciji entiteta i državnih institucija Bosne i Hercegovine osnažilo je poziciju etničkih stranaka . Ta činjenica je etničkim stranakama omogućila postratne izborne pobjede, zapravo u izborima 1996., 1998. i 2002. godine. Građanske stranke u obliku Alijanse za demokratske promjene zabilježile su samo jednu izbornu pobjedu u desetogodišnjem potdejtonskom periodu, a to je 2000.godine.

Izborna volja građana u svim izbornim ciklusima nije se oblikovala na građansko-interesnoj osnovi unutar javnog mišljenja jednog i cjelovitog građanskog izbornog tijela u BiH. Ona se oblikovala na etničkoj osnovi posredstvom nacionalne homogenizacije i etničke teritorijalizacije vlasti na prostoru Bosne i Hercegovine. Etničke stranke su izgradile izborni inžinjering kojim pred izbornu kampanju stvore tenzije kako u socijalnoj zbilji tako i u medijima. A ove tenzije su uvijek, vodile nacionalnoj homogenizaciji što znači izbornom većinskom opredjeljivanju građana za stranku svoje etničke pripadnosti.

Tako su u Bosni i Hercegovini u svim postratnim izborima bile dominantne poliličke volje: kao hrvatska u liku Hrvatske demokratske zajednice, kao srpska u liku Srpske demokratske stranke i bošnjačka u liku Stranke demokratske akcije.

Ove nacionalne izborne volje u postdejtonskom vremenu dale su legitimitet zajedničkoj vladavini etničkih stranaka u obliku njihove parlamentarne većine u Federaciji BiH, Republici Srpskoj i Parlamentarnoj skupštini BiH. Vladavina parlamentarne većine svih deset postdejtonskih godina nije se zasnivala na koalicionom političkom sporazumu koga su potpisale vladajuće stranke. Vladavina se zasniva na partnerstvu koje parlamentarno odlučivanje čini besmislenim i bez istorijske odgovornosti za politički razvitak države . Sve stranačke koalicije u državama članicama Evropske unije imaju potpisane političke koalicione sporazume na temelju kojih vrše vlast i odgovaraju građanima.

Ali, etnička politička reprezentacija u liku SDS, HDZ i SDA i parlamentarna većina, koju imaju ove stranke u Parlamentarnoj skupštini Bosne i Hercegovine, od svoje prve partnerske vlasti iz 1991. godine nema ISTORIJSKU PROHODNOST U POGLEDU USPOSTAVLJANJA KONSENSUSA U ODLUČIVANJU O GLAVNIM PITANJIMA DRŽAVNOG RAZVOJA BiH. Budući da ni u jednom mandatnom periodu vladavine nije postojao koalicioni politički sporazum etničkih stranaka: HDZ, SDA i SDS upravljanje državom Bosnom i Hercegovinem, IZUZIMAJUĆI VRIJEME RATA, odvijalo se bez institucionalno-političke pretpostavke: a to je konsensus o državnosti BiH i njenom političkom i socjalnom razvoju.

Istorijski razvitak države BiH, u smislu izgradnje moderne države, članice Evropske unije, zbog nemoći etničkog pluralizma da kreira konsensus koji ovaj ahistorijski oblik pluralizma nosi u sebi, generira politički proces u kome je država BiH u stalnoj nestabilnosti. Agonija države BiH išla bi u dramatične, možda ponovo i u krvave rasplete, da nije u Bosni i Hercegovini prisutna međunarodna zajednica sa svojim ovlašćenjima, posebno sa svojim vojnim snagama. Zapravo, društveni razvoj bi išao u smjeru međuetničkog konflikta da u Bosni i Hercegovini nije instalirana međunarodna zajednica unutar procesa izgradnje mira u BiH. Visoki predstavnik svojim djelovanjem i odlukama nadomješta nepostojeći konsensus vladajućih etničkih stranaka o najvažnijim segmentima tranzicije i reforme bosanskohercegovačkog društva na putu integracije BiH u Evropsku uniju i NATO savez.

Međunarodna zajednica i etnički pluralizam

Moć institucije Visokog predstavnika međunarodne zajednice od K. Bilta, potom K. Vestendorpa i W. Petriča do aktuelnog P. Ešdauna, osigurala je: slobodu kretanja; automobilske tablice; grb; zastavu; novčanicu; političko-ustavnu ravnopravnost (konstitutivnost) naroda na cijelom prostoru BiH tokom 2002.godine; državnu graničnu službu; jedno ministarstvo odbrane i jednu vojsku; Sud Bosne i Hercegovine; jednu upravu za indirektno oporezivanje; proširenu strukturu i nova ovlašćenja Vijeća ministara BiH; organizaciju policije po evropskim standardima i mnoge druge zahvate u tranziciji i reformi bosanskohercegovačkog društva. Vidljivo je da BiH u postdejtonskom periodu funkcioniše preko nametnutog konsensusa, sadržanog u moći Visokog predstavnika međunarodne zajednice da donosi privremene odluke i zakone .

Iz ovog djelimičnog pregleda zakonskih i drugih rješenja, koje je osigurao Visoki predstavnik, vidi se da je proces izgradnje države BiH i njenih demokratskih institucija bitno internacionaliziran i u posjedu moći međunarodne zajednice u svih deset postdejtonskih godina . Dakako, ovo proističe iz geopolitičkog rješenja koga su vodeće svjetske sile a u liderstvu SAD izvele u obliku Dejtonskog mirovnog sporazuma.

P ritisci koje provodi međunarodna zajednica, naročito na vlast Srpske demokratske stranke u Republici Srpskoj, da bi se izvele reforme koje su uslov za pristupanje Bosne i Hercegovine pregovorima o stabilizaciji i pridruživanju sa ciljem integracije u Evropsku uniju, pokazuju i drugu stranu medalje u vršenju uloge međunarodne zajednice u BiH. Međunarodna zajednica se iscrpljuje u stvaranju konsensusa za državne odluke koje su uslov unutrašnje integracije i integracije Bosne i Hercegovine u Evropsku uniju. Na ovaj način međunarodna zajednica, nehtijući, i možda nesvjesno, POMAŽE ODRŽAVANJE ETNIČKOG POLITIČKOG PLURALIZMA I ETNIČKE DEMOKRATIJE U BiH. Pomaže cementiranju etničkih podjela izvedenih silom u ratu . Umjesto da opstrukcije vladajućih etničkih stranaka demokratskom razvoju i integraciji BiH tretira na drugoj osnovi, predstavnici međunarodne zajednice, kao svoj najveći uspjeh, proglašavaju slamanje otpora i opstrukcijâ: jednom za pitanje vojske u BiH, drugi put za policiju, treći put za javni televizijski servis. Zbog takvog vršenja uloge međunarodne zajednice unutrašnji integracioni procesi su u zastoju, političke tenzije u porastu, etnička neslaganja u eskalaciji a nezaposlenost i siromaštvo građana u stalnom porastu . Iseljavanje preko 100.000 mladih i obrazovanih ljudi iz BiH nije se zaustavilo ni nakon deset postdejtonskih godina. Korupcija je u porastu. Strani kapital zaobilazi Bosnu i Hercegovinu

Potreban je zaokret i u vršenju uloge međunarodne zajednice u BiH u mnogim aspektima, a posebno u promociji građanskog koncepta organizacije društva i političke reprezentacije zasnovane na subjektivitetu građanina kao slobodne individue .

Ovaj zaokret je moguće izvesti u fazi pregovora o stabilizaciji i pridruživanju u procesu integracije BiH u Evropsku uniju, kao i u završnoj fazi integracije BiH u Evropsku uniju, odnosno sticanja statusa kandidata za prijem BiH u članstvo Evropske unije. Radi se o tome da je dovršetak internacionalizacije bosanskog pitanja (izgradnja institucija demokratske države) sadržan u istorijskoj činjenici prijema BiH u članstvo Evropske unije. Sticanje članstva u Evropskoj uniji za Bosnu i Hercegovinu ima strategijsko značenje. Činom integracije u Evropsku uniju Bosna i Hercegovina dobija globalni sigurnosni okvir za svoj razvitak u miru. Dobija osnovu za samoodrživ ekonomski razvoj i stabilne međuetničke odnose

Uovom kontekstu javlja se i ideja da PROMJENE DEJTONSKOG USTAVA POSTANU SASTAVNI DIO POSTIZANJA USLOVA ZA PRIJEM BiH U ČLANSTVO EVROPSKE UNIJE. Valja imati u vidu da bez posredovanja MEĐUNARODNE ZAJEDNICE NIJE MOGUĆE POSTIĆI KONSENSUS ZA PROMJENE DEJTONSKOG USTAVA BOSNE I HERCEGOVINE. Ako to nije moguće izvesti cjelovito, moguće je u fazama. Iskustvo je pokazalo da su sve reforme bosanskohercegovačkog društva u postdejtonskom periodu izvedene uz posredovanje međunarodne zajednice. Reforma ustavnog i političkog ustrojstva BiH, po sebi je i najvažnija i o njoj je najteže postići međustranački konsensus. I upravo zbog ove činjenice bez odgovarajućeg pritiska i posredovanja međunarodne zajednice nisu moguće bitnije primjene sadašnjeg dejtonskog političkog ustrojstva BiH izvedenog na etničkoj osnovi . (Ovu činjenicu potvrdio je i tok pregovora osam bh. stranaka o pristupanju promjenama ustava u Briselu od 12. – 15. novembra, i Vašingtonu od 18-22. novembra 2005.godine a u organizaciji Evropske unije i američkog Instituta za mir).

Ustavne promjene u svakoj demokratskoj evropskoj državi inicira, oblikuje, i sa stanovišta vladajuće moći u Parlamentu, usvaja i proglašava parlamentarna stranačka većina.

Ubosanskohercegovačkoj Parlamentarnoj skupštini na djelu je istorijski paradoks. Parlamentarnu većinu imaju HDZ, SDS, SDA sa Strankom za BiH i Partijom demokratskog progresa. Unutar ovih stranaka ne postoji konsensus o mogućem sadržaju reforme političkog ustrojstva BiH. Bliža su stajališta opozicionih stranaka i SDA u pitanju ustavne reforme, nego što je između SDA i HDZ, na jednoj strani, i SDS, na drugoj strani. Iskustvo je pokazalo da su sva SDS-ova pristajanja za reforme u jačanju institucija BiH u proteklih deset godina dolazila nakon pritiska ili sankcija međunarodne zajednice. Riječ je o tome da SDS ne odustaje od koncepcije organizacije bosanskohercegovačke države na etničkom principu, što znači na etničkoj teritorijalizaciji i etničkoj podjeli društva .

A ko ostaje rješenje da srpski narod ima svoj entitet u Bosni i Hercegovini u tom slučaju i HDZ zagovara uspostavu trećeg – hrvatskog entiteta. Bošnjačka politička elita u vođstvu Stranke demokratske akcije, može doći u poziciju prihvatanja neželjenog, kao neizbježnog rješenja. Stranka demokratske akcije zagovara građanski koncept organizacije bosanskohercegovačkog društva, ali taj koncept nema istorijsku prolaznost kad ova stranka vrši vlast u partnerstvu sa SDS i HDZ. Jer u partnerstvu ove tri stranke ne postoji konsensus o razvitku Bosne i Hercegovine sa punim kapacitetom suverene države.

Iskorak u novo političko ustrojstvo Bosne i Hercegovine ima svoje realne pretpostavke samo unutar istorijski oblikovanog procesa integracije BiH u Evropsku uniju i angažovanjem međunarodne zajednice u tom procesu:
Kao društveni subjekti koji podstiču ovaj pravac razvoja javljaju se:

  1. međunarodna zajednica kroz ovlaštenja za provođenje Dejtonskog mirovnog sporazuma;
  2. građanske i multietničke stranke, uključujući i neke etničke stranke koje prihvataju u cjelosti ili djelimično građanski princip konstitucije društva i države BiH (SDA i HDZ) i
  3. nevladine organizacije, stručna udruženja i naučni eksperti.

Zbog izostajanja DRUŠTVENO-ISTORIJSKOG KONSENSUSA O RAZVOJU SUVERENE DRŽAVNOSTI BiH PARLAMENTARNA VEĆINA, KOJU IMAJU ETNIČKE STRANKE, NIJE U POSJEDU, NI VOLJE, NI MOĆI DA IZVEDE PROMJENE POLITIČKOG I USTAVNOG USTROJSTVA BiH bez posredovanja međunarodne zajednice.

To se pokazalo i na projektu postizanja konstitutivnosti srpskog naroda u Federaciji BiH i bošnjačkog i hrvatskog u Republici Srpskoj u postratnim godinama. Projekat su 1997. godine zajedno inicirale nevladine organizacije: Srpsko građansko vijeće – pokret za ravnopravnost u Bosni i Hercegovini, Hrvatsko narodno vijeće, Vijeće kongresa bošnjačkih intelektualaca i Asocijacija nezavisnih intelektualaca „Krug 99“. Nakon društvene promocije koja je trajala pet godina u demokratskoj javnosti, Ustavni sud BiH je donio svoju Odluku o konstitutivnosti naroda (2000.godine) i time ukinuo diskriminaciju oko 1.300.000 građana na etničkoj osnovi. Sama Odluka Ustavnog suda BiH i njeno provođenje nije mogla dobiti konsensus etničkih stranaka. Amandmane na ustave entiteta proglasio je Visoki predstavnik Wolfgang Petrič 2002. godine. Prema tome, u Bosni i Hercegovini ne postoji nužni konsensus vladajućih etničkih stranaka za reformu političkog ustrojstva Bosne i Hercegovine.

Izgradnja racionalno organizovane pravne države jedan je od bitnih uslova za prijem Bosne i Hercegovine u članstvo Evropske unije. Otuda je r eforma političkog ustrojstva BiH moguća samo unutar postizanja uslova za prijem Bosne i Hercegovine u članstvo Evropske unije . U tom pravcu moguće su dvije faze: a) prva kao djelomična u kojoj se definišu proširene nadležnosti Parlamentarne skupštine BiH; nova pozicija Predsjedništva BiH i uspostavlja nova struktura Vlade BiH sa jakim premijerom; b) druga, u kojoj se uspostavlja cjelina organizacije pravne države i njene strukture, uključujući i unutrašnju teritorijalnu organizaciju na kriterijima i standardima Evropske unije.

U nutar druge faze nužno je racionalizirati političko ustrojstvo BiH i dovesti ga u ravan evropskog demokratskog modela. A to znači uspostaviti institucionalnu strukturu političkog sistema na tri nivoa vršenja vlasti: lokalnom, regionalnom i državnom.

Polazišta za promjene u političkom ustrojstvu države Bosne i Hercegovine

Tokom 2005.godine oblikovalo se više prijedloga za promjene dejtonskog Ustava Bosne i Hercegovine. Unutar političkih stranaka postoji više koncepcija. Stranke u Republici Srpskoj slijede stanoviše Srpske demokratske stranke da se ne može mijenjati dejtonski Ustav Bosne i Hercegovine. Sljedstveno tome ne može se mijenjati ustavna pozicija Republike Srpske. Ne prihvata se ni ideja regionalizacije Bosne i Hercegovine.

U Federaciji Bosne i Hercegovine većina stranaka i građanskih i etničkih zagovara promjene dejtonskog Ustava BiH. Vodeća ideja je sadržana u jačanju uloge državnih institucija Bosne i Hercegovine i njihovom osposobljavanju za integraciju u Evropsku uniju. Ova ideja podrazumijeva decentraliziranu i funkcionalnu državu sa razvijenom lokalnom i regionalnom samoupravom. Sve stranke u Federaciji BiH, zagovaraju i ideju ustavne ravnopravnosti naroda na cijelom prostoru Bosne i Hercegovine. Institucionalni oblik za ravnopravnost bosanskohercegovačkih naroda zagovara se kroz postojanje Doma naroda u Parlamentarnoj skupštini Bosne i Hercegovine. Zajednička osnova stranačkog pristupa promjenama Ustava BiH u Federaciji Bosne i Hercegovine jeste građanski, a ne etnički koncept organizacije države, što znači i razvoj liberalno-demokratskog koncepta razvoja političkog pluralizma u Bosni i Hercegovini. Naspram ovog koncepta izdvaja se ali kao rezervno stajalište Hrvatske demokratske zajednice, po kome se traži treći entitet, ako ostaje entitet Republika Srpska.

Nevladine organizacije u Federaciji Bosne i Hercegovine imaju razvijenu aktivnost u kreaciji prijedloga za promjene dejtonskog Ustava Bosne i Hercegovine. U tome je najdalje otišla nevladina organizacija „Pokret za promjene Bosne i Hercegovine“ u obliku Nacrta Ustava Republike Bosne i Hercegovine.

Građanski koncept ustrojstva države, zapravo, podrazumijeva građanina u njegovoj individualnosti kao glavnog subjekta vršenja vlasti i kontrole izabranih struktura vlasti. Svoj subjektivitet i svoju političku volju građanin ispoljava u izbornom procesu. Građanin slobodno bira svoju vlast i na svakim sljedećim izborima odlučuje kojoj će stranci ili koaliciji dati svoje povjerenje.

Bosni i Hercegovini predstoje bitne promjene na ravni liberalno-demokratskog koncepta ustroja i razvoja države onog demokratskog modela kakav se razvija u zemljama članicama Evropske unije. U ovom kontekstu u koncipiranju novog političkog ustrojstva Bosne i Hercegovine javljaju se sljedeća opšta polazišta:

  1. Bosna i Hercegovina se razvija kao suverena evropska, demokratska, sekularna i multietnička država. Subjekt vlasti je građanin. Razvoj etničkog identiteta garantuje se ustavnim principom ravnopravnosti bosanskohercegovačkih naroda na cijelom prostoru BiH.
  2. Kao pravna i socijalna država Bosna i Hercegovina, na temelju vladavine prava, svim svojim građanima – svojim državljanima garantuje jednaka ljudska i građanska prava što podrazumijeva i kolektivna prava naroda i manjinskih etničkih skupina.
  3. Bosna i Hercegovina je kroz viševjekovnu istoriju egzistirala kao multietničko društvo njegujući vrijednosti tolerancije zajedničkog življenja u različitih etničkih skupina. U ovom istorijskom kontekstu država Bosna i Hercegovina je istovremeno politička zajednica svojih građana, ali i društveno-politički okvir za razvoj kulturne i nacionalne samobitnosti hrvatskog, bošnjačkog i srpskog naroda, zajedno sa pripadnicima manjinskih etničkih skupina. Ravnopravnost hrvatskog, bošnjačkog i srpskog naroda, zajedno sa ostalim etničkim skupinama, država Bosna i Hercegovina garantuje primjenom principa ustavne ravnopravnosti naroda na cijelom prostoru države BiH. Ove garancije se institucionalno osiguravaju kroz postojanje Doma naroda u Parlamentarnoj skupštini Bosne i Hercegovine i konsesualno odlučivanje o skupini vitalnih nacionalnih interesa koje imaju bošnjački, srpski i hrvatski narod.
  4. Država Bosna i Hercegovina se razvija kao decentralizovana država sa lokalnom i regionalnom samoupravom.Reforma lokalne samouprave treba da omogući racionalnu i profesionalnu upravu po standardima Evropske unije, upravu koja će biti u funkciji interesa građana.

      5.   Uspostavljanje regionalne strukture Bosne i Hercegovine treba da bude u saglasnosti sa konceptom euroregije. Zapravo ideja euroregije i njena institucionalizacija u praksi dovela je do toga da su regionalni interesi u strukturi organa Evropske unije postali ravnopravni sa interesima nacionalnih država. Jedna trećina budžeta Evropske unije usmjerava se na podršku manje razvijenim regijama i prekograničnoj međuregionalnoj saradnji. I u Bosni i Hercegovini su se kroz istoriju oblikovali regionalni centri sa svojim gravitirajućim okruženjima. Tokom 400 godina Otomanskog carstva funkcionisali su sandžaci kao regionalni centri vlasti u: Sarajevu, Banja Luci, Bihaću, Zvorniku, Mostaru i Travniku. Dolaskom austrougarske uprave potkraj XIX stoljeća i industrijalizacijom Bosne i Hercegovine nastali su i razvili se novi industrijsko-gradski centri: Tuzla, Zenica i Doboj. Tako Tuzla postaje novi regionalni centar, a Zvornik gubi poziciju regionalnog centra. U više od četrdeset godina razvoja Bosne i Hercegovine u socijalizmu postojalo je sedam centara regionalnih organizacija Privredne komore BiH. To su: Bihać, Banja Luka, Doboj, Zenica, Sarajevo, Tuzla i Mostar. Kraće vrijeme nakon Drugog svjetskog rata postojale su četiri oblasti: Banja Luka, Mostar, Tuzla i Sarajevo. Ako bi se uvažavali naučno-stručni kriteriji, koji se primjenjuju u razvoju euroregije, onda bi za Bosnu i Hercegovinu bilo optimalno rješenje: četiri regije. One bi imale od 700.000 do 1 000.000 stanovnika i bile bi multietničke i samoodržive u socijalnom razvoju. Mogle bi uspješno ulaziti u prekograničnu međuregionalnu saradnju i ostvarivanje svojih razvojnih interesa u Komitetu regija Evropske unije. Ove regije bi pomogle ujednačavanju ekonomskog razvoja regija, a time i do stvaranja razvijenih regionalnih institucija u oblasti zdravstva, školstva, saobraćaja, upravljanja prirodnim resursima i zaštiti čovjekove okoline.

Ljubljana, 29.decembra/prosinca 2005

( Autor je redovni profesor Fakulteta političkih nauka Univerziteta u Sarajevu, Predsjednik Srpskog građanskog vijeća - Građanskog pokreta za ravnopravnost BiH i član Savjeta Međunarodnog instituta IFIMES)

     

                                                                          

                                                                                                                         

 
     
     
 
Copyright by NSPM