Home
Komentari
Kulturna politika
Ekonomska politika
Debate
Prikazi
Hronika
Polemike
Prenosimo
 
 
Impresum
Pretplata
Kontakt
Oglašavanje
Novi broj
Prošli brojevi
Posebna izdanja
NSPM Analize
Linkovi
   
 

PRIKAZI

Prikazi, sekcija 9.

   

 

Saša Gajić

Prikaz knjige:

 

Milan Subotić   Put Rusije: evroazijsko stanovište , Plato 2004

Nastanak, učenje i razvoj jednog marginalnog političkog pokreta nastalog u krilu ruske bele emigracije koji predstavlja sadržaj ove knjige, na prvi pogled deluje   kao uskostručna i pomalo strana tema domaćoj   čitalačkoj publici. Nepažljivom i neupućenom posedniku knjige   se možda čini čudno kako se jedna ovako „egzotična“ tema mogla   naći u okviru edicije „Biblioteka koinoia“ u izdanju Platoa, pored aktuelnih izdanja renomiranih domaćih (Bataković, Popović...) i stranih (Čomski, Belof, Hantington...) autora.    Međutim, knjiga Milana Suboti ća Put Rusije: evroazijsko stanovište predstavlja ne samo prijatno iznenađenje i osveženje, već i jedno od   veoma važnih   i ponajboljih novih dela domaće politikologije. Ona je   pravi primer kako se na temeljan i uravnotežen način obrađuje (i u svetu i kod nas) jedna do sada neistražena tema, uz kvalitetnu primenu metodologije i iscrpno poznavanje dostupnih izvora.

Put Rusije: evroazijsko stanovište predstavlja za širu javnost prerađenu doktorsku tezu koju je autor početkom 2003. godine uspešno odbranio na beogradskom Fakultetu političkih nauka. Knjiga je plod desetogodišnje zainteresovanosti autora za evroazijski pokret koja je započela još 1993. godine kada je u „Filozofskim studijama“ objavio rad Socijalne i političke ideje ruskog evroazijskog pokreta i koja, nakon knjige Tumači ruske misli (2002), predstavlja   logični nastavak   Subotićevog   dosadašnjeg interesovanja.

Dodatni podsticaj predstavljalo je i saznaje da se neke od evroazijskih ideja revitalizuju u postsovjetskoj Rusiji. Kako   je tamošnja kriza identiteta nakon propasti komunističkog sistema bila   uzrok reintelektualizacije baštine nacionalne misli, recepcija političkog   nasleđa ruske emigracije koja je decenijama bila „bela mrlja“ u kolektivnom pamćenju oživela je, između ostalih, i u neoevroazijskom pokretu. Kako su te „zaboravljene ideje vrlo srodne i bliske današnjem traganju i osećaju sveta“, logično je bilo da su u vreme postkomunističke dezorijentacije u njima „traženi odgovori i očekivana rešenja za probleme savremenosti, ili bar upozorenja od ponavljanja starih grešaka“. Autor se ne bavi recepcijom ovih ideja i njegovim „drugim životom“ u uslovima savremene Rusije (mada u pojedinim poglavljima knjige, a pogotovo u svojim fusnotama,   daje i pojedine stavove, komentare i   opaske u ovom pravcu) , što je poduhvat koji bi zahtevao posebnu studiju, već se usredsređuje na izvorni evroazijski pokret i njegovo učenje.

Evroazijski pokret se ubraja u naoriginalnije pravce ruke misli koje je iznedrila postrevolucionarna emigracija.   Začete u krugu četvorice mladih intelektualaca (Petra Savickog, Georgija Florovskog, Nikolaja Trubeckoja i Petra Suvčinskog), ideje evroazijstva   su   prvi put objavljene u formi zbornika (omiljene forme ruskih mislilaca)   pod imenom   Izlazak na istok izdatog u Sofiji 1921. godine.

Prva glava   Subotićeve knjige prikazuje   rana izdanja evroazijaca,   širenje ovog intelektualnog kruga kome se priključuju i drugi mladi mislioci poput Vernandskog, Karavasina i Leonova, kao i njegovu postepenu evoluciju od „ideje ka organizaciji“. Polazeći od Rusije kao kulturno samobitne tvorevine koju oni nazivaju Evroazijom, budući da ne pripada ni evropskoj ni azijskoj kulturi, vođe ovoga pokreta duguju ovo saznanje stihiji revolucije koja   ih je rasejala po zapadnim zemljama.   Njihovih prvih 5 zbornika radova predstavljaju pokušaj da se evroazijstvo kao idejni pokret nametne ruskoj emigraciji kao glavna altenativa neuspešnim i prevaziđenim idejama međusobno rivalskog slovenofilstva i zapadnjaštva, koje   su na bojnom polju pretrpele poraz od komunističke ideologije. Nadalje se prati evolucija ovog intelektualnog pokreta u politički, i distanciranje njegovih pojedinih   osnivača od evroazijstva (prvi je to učinio bogoslov Florovski). Od 1927. godine evroazijci su prerasli u političku snagu unutar bele emigracije kojoj je bio cilj da svrgne sovjetsku vlast, i koja se organizuje po sličnim principima konspiracije i ćelijskog rada po kome je funkcionisala komunistička partija u vreme svojeg ilegalnog postojanja. Zapavši u idejnu krizu, iznutra izrovarena sovjetskim agentima, evroazijska oragnizacija doživljava raskol, tkz. „Kalamarsko skretanje“ koje prevodi Suvčinski, a nasuprot Savickom i Trubeckoju. Nakon toga pokret postepeno slabi, sve dok ne postane sasvim bezanačajan po uticaju čak i okviru ruske emigracije.

Druga glava knjige   bavi se filozofskim i naučnim utemeljenjem evroazijskog pokreta, počevši od kritike evropocentrizma kao   njegovog polazišta označenog još   u knjizi „Evropa i čovečanstvo“ Trubeckoja, preko njene metazafizike prostora definisane u geografskim i geopolitičkim radovima Savickog kao centralnog prostora dinamike svetske istorije, sve do metafizike vremena, tj. filozofije istorije u kojoj ključno mesto zauzimaju stanovnici evroazijskog kontinenta. Iz svega toga, osnivači evroazijskog pokreta izvlače jedan specifičan kulturnoistorijski koncept kao alternativu i zapadnjačkom (kapitalističkom) i komunističkom pogledu na svet, a koji je inherentan etnopsihološkom tipu koji naseljava ovaj kontinet. Nalazeći unutar narodnih tradicija i veroispovesti najmanji zajednički sadržalac (duboka religioznost, patrijarhalnost, kolektivizam, samožrtvovanje i samoodricanje), oni ga na teorijskom nivou izdižu do ideal-tipa kome u praksi teže pripadnici pokreta kao osnivači nove, buduće evroazijske elite.

Političko i socijalno učenje evroazijaca,   koje je predmet proučavanja sledeće glave Subotićeve knjige, predstavljalo je logičnu konsekvencu   filozofskih i ideoloških postavki koje su ranije navedene. Zauzevši post-revolucionarnu poziciju (onu koja u smislu trijumfa boljševizma nalazi odgovore na krizu ruske samobitnosti), evroazijci su imali jak kritički odnos prema idejama vodiljama poraženih belogardejaca, i onim konzervativnim (Struveovim) i onim levim (koje su zastupali kadeti). Državno ustrojstvo za koje se oni zalažu razlikuje se kako od starog samodržavlja, tako i od kapitalizma i   socijalizma, i predstavlja izraz supstancijalno shvaćene evroazijske kulture i njene „mnogonarodne ličnosti“ kao simfonijskog subjekta. Odbacujući višestranački parlamentarizam i komunističku diktaturu, evroazijci zastupaju tkz.“ ideokratski“ tip vladavine. On, naizgled sličan komunističkoj diktaturi, predstavlja kombinacuju diktature prosvećene elite evroazijaca kao nosioce integrativne i strukturno- formativne funkcije države, i   nepartijskog narodnog predstavništa koje nazivaju „demotijom“, izrazom etničkih, teritorijalnih i profesionalnih grupa. Po njima, ovakva evroazijska federacija više odgovara etnopsihologiji   naroda koji je nastanjuju i koja treba da odmeni sovjetsku,   baziranu na lažnom klasnom principu proleterskog internacionalizma koji negira istinske vrednosti i narodne tradicije. U pogledu državnog uređenja, evroazijci su zagovornici mešovitog   državno-privatnog privrednog sistema u kome je poželjna privatna inicijativa, ali pod jakim uplivom i kontrolom države. Po rečima Aleksejeva: vlasnički subjekti mogu biti različiti (pojedinci, profesionalne i teritorijalne grupe ljudi, akcionari),   ali svi oni moraju biti ograničeni u apsolutnom pravu raspolaganja svojom imovinom državnom regulativnom i državnim planom kao izrazom opšteg interesa.   Uloga države prevazilazi mere uobičajenog intervencionizma, jer država ima ulogu zaštite, regulisanja i usmeravanja nad vlasničkim subjektima. U želji da se distanciraju od kapitalističkog privatničkog egoizma i komunističkog modela državno- planske privrede koja postaje jedini individualni sopstvernik, evroazijci su formulisali društveno-ekonomski sistem kombinacije   teško spojivih elemenata, za koga je nepoznato kako bi funkcionisao u praksi.

Četvrta glava knjige predstavlja ocenu evroazijskog stanovišta sa osvrtom na njeno mesto u ruskoj intelektualnoj treadiciji, da bi kraj knjige bio rezervisan za dva veoma korisna dodatka za buduće istraživače ove teme. Jedna se tiče biografija vodećih evroazijaca, dok druga predstavlja selektivnu bibliografiju evroazijskih tekstova i   naučnih radova o evroazijstvu.

Iako ceo rad zaslužuje veoma visoku ocenu, ostaje utisak da neobrađena tema recepcije evroazijskih ideja u postsovjetskoj Rusiji, kao i eklektička priroda savremenog neoevrazijskog pokreta koji   vrši uticaj na zvaničnu rusku vlast,   a koju je autor zaobišao jer zahteva posebnu studiju, oduzima ovom radu izgled zaokružene celine. Takođe, ocena evroazijskog učenja i njenog mesta u ukupnoj ruskoj misli zahtevala je sveobuhvatniji pristup. Nije bilo dovoljno samo ukratko objasniti istorijski kontekst nastanka evraozijstva u evropskoj dijaspori (a zaobići druge   istorijske činjenice kao opštepoznate) van šireg konteksta „ruske ideje“, a prećutati   veze evroazijaca sa ruskom mesijanskom idejom o „Trećem Rimu“. Pokazujući veze evroazijaca sa njihovim intelektualnim pretečama, njihove pozajmice i interpretacije pojednih učenja važnijih ruskih mislilaca poput Leontjeva, Danilevskog i Fjodorova   bi   tek tada dobile pun smisao, a pojedine opaske autora na svojoj   jasnoći. Ovako je taj odnos „sličnosti i razlika“ ostao mehanički i nedorečen, a dubinske veze „potkresane“ aparaturom stroge naučne metodologije.   U okviru   doticanja „ruske ideje“ lako bi bilo naznačiti i razloge za današnju revitalizaciju pojedinih ideja evroazijaca, i njihove manjkavosti, kao i perspektive njihovog ostvarenja i posledice (i pozitivne i pogubne)   koje mogu izazvati. Naravno, to bi zahtevalo i veći obim rada   i holistički pristup koji bi bio ne samo naučni, već   i filozofsko – istorijski, pa i filozofski. Kao što autor određuje temu svog rada , tako i   sama tema određuje sopstveni pristup. Kako ova knjiga samo delimično zadovoljava potrebe koju nameće tema, ostaje nam da sačekamo da se ovaj ili neki drugi autor lati   posla da nastavi da se bavi ovom veoma zanimljivom i   bitnom problematikom.

 
     
     
 
Copyright by NSPM