Home
Komentari
Kulturna politika
Ekonomska politika
Debate
Prikazi
Hronika
Polemike
Prenosimo
 
 
Impresum
Pretplata
Kontakt
Oglašavanje
Novi broj
Prošli brojevi
Posebna izdanja
NSPM Analize
Linkovi
   
 

KOMENTARI

Crkva i politika

   

 

Radmila Vojnović

Ruska pravoslavna crkva i vlast                     

             Rusija je jedina država koja se graniči s Bogom

Rajner Marija Rilke

Ruska pravoslavna crkva je jedina struktura koja objedinjuje nekadašnji SSSR (duhovno i geopolitičko prostranstvo Ruske imperije). RPC je ostala jedinstveni duhovni autoritet za većinu ruskog naroda, kao i za pravoslavne i patriotske organizacije.

          Od Oktobarske revolucije do „perestrojke” , Ruska pravoslavna crkva tretirana je kao glavni neprijatelj sovjetske vlasti.

Godine 1990. istoričar O. A. Platonov, stručnjak za statistiku, piše: „Broj žrtava masovnih represija, organizovane gladi, terora i građanskog rata od 1918 . do 1955. godine iznosi preko 87 miliona. Žrtve su bile najbolji deo ruskog naroda. Ako se sabere broj belih emigranata, ubijenih i dece koja su mogla biti rođena, demografski gubitak Rusije u ovom periodu je sto pedeset šest miliona ljudi” (О. А. Платонов: Воспоминанија о народном хазјајстве, M, 1990, str. 97)

  Lenjinovo naređenje Sverdlovu (Gauhmanu) da likvidira carsku porodicu , za koju se sveštenstvo sa narodom moli na Svetoj liturgiji tokom velike jektenije, izvršeno je u noći 17. jula 1918. u Jekaterinburgu na Uralu.

  Sa zverskim ubistvom kijevskog mitropolita Vladimira 1918. godine počinje novo poglavlje u odnosima duhovne i državne vlasti. Milioni vernika silaze u katakombe, nastupa epoha mučeništva. Ali na kostima i krvi miliona pravoslavnih mučenika predvođenih svetim carskim mučenicima, svetim mučenikom patrijarhom Tihonom i svim proslavljenim i neznanim stradalnicima za Hrista i svetu Rusiju danas se obnavlja Ruska pravoslavna crkva.  

Moskovska patrijaršija obnovila je za petnaest godina preko hiljadu manastira. Predrevolucionarni broj hramova (78 . 000) nije dostignut, iako demokratska „ Ruska Federacija” postepeno i selektivno vraća hramove koji su pretvoreni u muzeje, bolnice, škole, kasarne, zatvore... Ipak, mnogo hramova je srušeno po naređenju druga Staljina , među njima i drevno Srpsko crkveno p odvorje u centru Moskve,   istovremeno kad i zavetni Hram Hrista Spasitelja, sagrađen u čast pobede Ruske imperije nad Napoleonovom Evropom! Crkveno izdavaštvo cveta: duhovne knjige štampaju se u milionskim tiražima. Milioni ljudi doživljavaju duhovni preporod, jubilej hiljadugodišnjice krštenja Rusije (1988) obeležava se novim sabornim krštenjem naroda.

          U ruskoj istoriji, od krštenja Kijevske kneževine do Petra Velikog, Crkva   je iznad politike. Bog daje i uzima vlast. Veliki kneževi, carevi i na kraju i mperatori vladaju po Milosti Božijoj, državna vlast dužna je da štiti Dobro od Zla, i da svoje podanike uči Božijem Zakonu. Vladar je sluga Božiji, koji teži ne samo ličnom spasenju duše u Carstvu Nebeskom nego i da svim staležima , od bo l jara (plemstva) do krestjana (seljaka) , otkrije smisao života na zemlji. U ruskoj pravoslavnoj tradiciji vladar ulazi kao sveštenik kroz carske dveri u oltar da se pričesti Svetim Tajnama, zajedno sa sveštenstvom! Ruska pravoslavna država duhovno vaspitava narod za život večni. Crkveni kalendar sa postovima i praznicima strogo se poštovao. Sticanje svetosti kroz dobrovoljno podvižništvo (stradanje), odricanje od sveta koji u zlu leži i danas je glavna crta ruskog narodnog karaktera. Komunizam ipak nije doveo do duhovn e mutacije većine naroda. U r usku državu kao duhovni misionarski prostor kroz istoriju dobrovoljno ulazi veliki broj malih nomadskih plemena (srednja Azija i Daleki istok) i drevni hrišćanski narodi Jermeni, Gruzini. Prvi dobijaju carsku zaštitu, zakone, puteve, pismenost, a drugi zaštitu od Turske i Irana.

Za razliku od zapadne Evrope (svetskog šampiona u globalnom etničkom čišćenju) , koja uništava, asimiluje i eksploatiše domoroce u osvajačkim pohodima (od Indije i Afrike do Amerike), plemena i narodi u orbiti Rusije (Trećeg Rima) sačuvali su jezik i samobitnu kulturu, i na svim etapama ruske istorije učestvovali ravnopravno sa ruskim narodom u izgradnji duhovne Čuvarke Božijeg Zakona – vaseljenske mnogonacionalne imperije. Jedini uslov za državnu i vojnu službu, napredovanje i dobijanje plemićkog čina bilo je krštenje u svetoj Pravoslavnoj crkvi.

Deset Božijih zapovesti i novozavetni zakon ljubavi izražen u Hristovoj Besedi na Gori temelj su prvog ruskog zakonodavstva. Duhovna vlast – Pravoslavna crkva osveštavala je sve oblasti života, pa i politiku. Ruska pravoslavna crkva nikad nije bila izvan politike.

Vizantija (Drugi Rim) ostvarila je sklad duhovne i svet ovne vlasti ( formula simfonije), Crkve i imperatora. Na primer, vaseljenski sabori na pravoslavnim ikonama predstavljaju imperatora okruženog svetim ocima.

Godine 1439. rimokatolička Evropa nametnula je Vizantiji Florentinsku uniju, a 1453. Turci ruše Drugi Rim. Rusija (Treći Rim) nasledila je vaseljensku ulogu mnogonacionalne imperije, zaštitnice hrišćanskog poretka od nepopravljivog vaseljenskog zla koje , po učenju Pravoslavne crkve , kroz istoriju sazreva do privremenog trijumfa u vidu globalne demokratske diktature „ mirotvorca ” Antihrista (po svetim ocima). Uništenjem Ruske imperije, Vaseljenske Zaštitnice Božijeg Zakona, godine 1918. otvoren je put za brzo napredovanje zla. Zapadne demokratske države su posle Drugog svetskog rata organizovale strukture buduće globalne države (OUN, NATO, MMF). SSSR je privremeni saveznik Zapada (sa njegovim „ svetim ” novcem, berzom i profitom) u borbi protiv nacizma i fašizma , koji „ osveštavaju ” državu, rasu, pagansku kulturu, slavu i moć (ideale Prvog Rima).

Zakoni Trećeg Rima zasnivali su se na jevanđeoskim vrednostima i pravoslavnom crkvenom predanju. Crkveni ideal, spasenje duše u večnosti, život u Carstvu Nebeskom , postao je kroz vekove saborni ideal ruskog naroda. Ova činjenica je od najveće važnosti za razumevanje komplikovanih odnosa Rusije sa Evropom i Amerikom danas. Od humanizma i renesanse Zapad napušta hrišćanske ideale i vraća se paganskim (zemnim) vrednostima. Rimokatolicizam osveštava sticanje političke moći i slave. Vojničkom disciplinom i silom (cilj opravdava sredstvo) Vatikan širi sferu svog uticaja na skoro ceo svet. Protestantizam osveštava sticanje novca. Marksizam (učenje Mardohaja Levija, poznatijeg kao Karl Marks) , kao zapadna ideologija , koju su u Treć i Rim transplantirali krvožedni hirurzi svetske revolucije , pokušao je da duhovno i materijalno slomi ruski narod (Trocki Bronštajn govorio je da ruski narod treba da izgori kao šibica za potpaljivanje svetske revolucije).   

Treći Rim, od Kijevske kneževine, preko Ruskog carstva (od Ivana Groznog) do Imperije (epoha Petra Velikog) , ovaploćuje u najvišem stepenu simfoniju Pravoslavne crkve i svet ovne vlasti. Prvi imperator Petar Veliki narušio je nasleđeni sklad potčinjavajući Crkvu državi, po zapadnoevropskom, tačnije protestantskom obrascu. On je ukinuo instituciju patrijarha i Crkvu pretvorio u ministarstvo. Sveštenoslužitelji postaju državni činovnici. Osamnaesti vek u Rusiji karakteriše jačanje svetovne države i slabljenje Crkve. Proces nasilne sekularizacije prati širenje geopolitičkog uticaja, vojni i ekonomski uspon. Paradoks ruske novovekovne istorije je u činjenici da teritorijalno širenje i materijalno podizanje prati povećana unutrašnja ranjivost i duhovni raskol, koji do danas u Rusiji nije prevaziđen. Od reformi Petra Velikog do Oktobarske revolucije, vladajuća aristokratija uglavnom napušta vekovni ideal svete Rusije. Pored zapadnih tehnologija , u Rusiju prodiru liberalne ideje , koje će dovesti do pobune dekabrista, koji traže ustav, političke slobode i ukidanje samodržavlja.

Za pravoslavnog hrišćanina crkveni duhovni kriteriji prostiru se na sve oblasti života , pa i na politiku. Ukoliko protivreči Božijem zakonu, (primer boljševizma), vlast može da upropasti više ljudi nego što Crkva može da spase.

          Od 1917. godine do početka „ perestrojke” , u vreme gonjenja i mučeništva RPC, boljševička vlast je prvo likvidirala većinu arhijereja , na čelu sa patrijarhom Tihonom. Sovjetska vlast proklamovala je cilj revolucije: likvidacija Crkve, rušenje pravoslavnih hramova, manastira, svetih moštiju, te konfiskacija celokupnog vlasništva. Lenjin je proglasio prvu petoletku sovjetskog bezbožništva sa pozivom na likvidaciju monaštva i sveštenstva, bez suda i odbrane. Od 1942. godine progon Crkve je privremeno zaustavljen. Reč je o manevru izazvanom činjenicom da je Hitler na okupiranim ruskim teritorijama otvorio pravoslavne crkve i dao narodu slobodu veroispovedanja. Posle rata verski progoni se obnavljaju, naročito u vreme Hruščova. U vreme „ perestrojke ” država polako počinje da vraća Moskovskoj patrijaršiji hramove koji su u sovjetsko vreme pretvarani u stanove, magacine, komunističke klubove, te da pušta iz psihijatrijskih konclogora vernike na kojima su godinama ispitivani novi lekovi...

          U sovjetsko vreme Moskovskoj patrijaršiji nametnuta je teorija o nemešanju Crkve u politiku. Milioni pravoslavnih, mlake vere u miru, videći da bezbožništvo pretvara ljude u zveri boljševizma, izabrali su mučeništvo i krenuli na Veliku Rusku Golgotu.

Oni su razumeli da je kompromis sa zlom nemoguć; da je nemoguće lično spasenje uz ravnodušnost prema nasilju nad svetinjama i bližnjima. Milioni pravoslavnih sišli su u tajnu katakombnu Crkvu, koja nije priznala sovjetsku vlast. Moskovskoj patrijaršiji nametnuto je ispunjavanje bezbožnih dekreta sovjetske vlasti.

Sedamdeset godina komunističke diktature za Moskovsku patrijaršiju znači apsolutnu podređenost sovjetskoj vlasti. Misao sv. apostola Pavla iz Poslanice Rimljanima „ da nema vlasti koja nije od Boga ” postala je izgovor mitropolitu Serg e ju za potčinjavanje Crkve bogoborcima. Međutim, apostol ima u vidu samo onu vlast koja služi Bogu. Dešavalo se da Gospod dopušta bezbožnu, čak bogobornu vlast, kao vaspitnu šibu, za grehe naroda koji odbacuje Božiji zakon. Takva vlast, na primer 1917. godine , nije bila od Boga, nego je po Njegovom dopuštenju poslužila kao pedagoško sredstvo za pokajanje i urazumljenje naroda.

          Odmah posle kraha Komunističke partije Sovjetskog Saveza patrijarh Aleksej Drugi komentarisao je poznatu Deklaraciju mitropolita Sergeja. Rekao je „...da ona sadrži i neistine, ... cilj je bio definisanje odnosa Crkve prema sovjetskoj vlasti; da ih Deklaracija formuliše kao potčinjavanje Crkve interesima državne politike... što se sa crkvene tačke gledišta ne može smatrati pravilnim ” ( List „ Izvestija ” , 10. jun 1991) . Međutim, nije došlo do preispitivanja odnosa Crkve i sovjetske vlasti u celini, od 1917. do početka „ perestrojke ”, jer bi to pogodilo neke članove sadašnjeg Sinoda: arhijereje koji su vernost Bogu i Crkvi zamenili lojalnošću bogobornoj vlasti. Mnogi sadašnji članovi Sinoda sledili su mitropolita Sergeja u potčinjavanju Crkve sovjetskim vlastima, koje nisu krile da je glavni cilj revolucije uništenje Pravoslavne crkve.

          Posle pada komunizma Moskovska patrijar šija primenila je teoriju o nemešanju Crkve u politiku na novi demokratski režim. Patrijarh Aleksej Drugi blagoslovio je 1996. godine Borisa Jeljcina na položaj u predsednika Ruske F ederacije . U jeku kriminalne „ tranzicije” moskovski patrijarh ponovio je da je svaka vlast od Boga. Ipak, u maju 2000. godine, prilikom davanja blagoslova novom predsedniku Putinu, patrijarh je korigovao poziciju Crkve prema vlasti.

„Sveta Crkva poziva građane da poštuju vlast i da joj se pokoravaju. Postojeće vlasti postavio je Bog, kaže apostol Pavle. Ako činiš zlo, boj se, jer vladar, kao sluga Božiji , ne nosi mač uzalud, on kažnjava one koji čine zlo. Ove reči Svetog pisma podsećaju da sve što čine vlasti treba da bude u skladu sa istinom i pravdom, sa bogomdanim večnim moralnim zakonom. Ne zaboravite veliku odgovornost političara pred narodom, istorijom i Bogom ” , zaključio je patrijarh Aleksej, prenosi crkveni časopis „ Radonjež ” , br. 7, 2000 . god ina.

Na Arhijerejskom saboru u avgustu 2000 . usvojen je dokument pod nazivom Osnove socijalne koncepcije RPC, koji definiše odnos Crkve i vlasti u izmenjenoj geopolitičkoj situaciji. Prvi put monarhiji se daje prednost u odnosu na postojeću demokratiju. Sabor konstatuje da religioznost i moral društva utiču na oblik vladavine. Da bi se realizovao poredak opisan u Knjizi sudija (starozavetna knjiga), neophodno je da religioznost društva bude izuzetna. U tom slučaju, vlast se oslanja na autoritet Božijeg zakona. RPC vidi savremene demokratije, uključujući parlamentarne monarhije, kao svetovnu formu vlasti bez Božijeg blagoslova. Promena sadašnje političke forme u jednu duhovniju formu , monarhiju, u bezbožnom društvu bila bi lažna i licemerna. Ali RPC ne isključuje mogućnost duhovnog preporoda društva i u tom slučaju monarhija, kao viši religiozniji oblik vladavine , postaje željeni i prirodni cilj.   

  Međutim, teze dokumenta o odgovornosti vlasti za društvo ne primenjuju se na postojeću vlast. Godine 2000. patrijarh je zahvalio bivšem predsedniku Borisu Jeljcinu „ za sve što je tokom osam godina svoje vlasti učinio za Rusiju ” ! Mnogi vernici zaprepašćeni su ko sve dobija pravoslavne crkvene ordene: muslimanski političari Šamijev i Aušev (kao muslimani, uvode mnogoženstvo u svojoj republici), bivši član KPSS Nazarbajev, koji u Kazahstanu zabranjuje ruske organizacije, bivši ministar kulture Mihail Švitkoj, koji se javno deklariše kao ateista. „Pravoslavni predsednik ” Putin je 2002. godine dobio od patrijarha Alekseja orden sv. ravnoapostolnog kneza Vladimira!

Patrijarh Aleksej Drugi sadašnji model odnosa duhovne vlasti sa državom smatra optimalnim. Moskovska patrijaršija, po inerciji, pruža podršku državnom vrhu, u zamenu za određene ekonomske povlastice. U crkvenoj štampi, nova simfonija Crkve sa sadašnjom demokratskom državom izložena je ozbiljnim zamerkama.

Na primer, MP ne traži da se uklone komunistički simboli. Crkva je proslavila novomučenike postradale od komunističkih bogoboraca, ali obeležava ateističke praznike: na dan komunističkog prevrata 7. novembra ( sad je to praznik pomirenja) patrijarh kadi pentagram oko večnog ognja kod Kremlja, a 8. marta ženama čestita praznik! Moskovska patrijaršija ne pokreće pitanje uklanjanja bezbrojnih spomenika Lenjinu i drugovima. Iz MP se ne čuju zahtevi za uklanjanje Lenjinovog mauzoleja sa Crvenog trga. Duhovna vlast MP nije podržala narodne proteste prilikom uvođenja novih pasoša bez oznake nacionalnosti. Uvedeni su međunarodni standardi sa korišćenjem bar koda i tri šestice. Sveti sinod RPC oprezno komentariše izgradnju tehničke osnove za globalnu elektronsku kontrolu ljudi u izjavi od 7. marta 2000. godine: „Neophodno je uvažavati zabrinutost vernika zbog korišćenja tri šestice u bar kodu, kao simbola koji vređa osećanja vernih ”, ali dodaje „ da spoljašnje delovanje tehnologije samo po sebi ne utiče na duhovno zdravlje bez čovekove svesne izdaje Hrista. ” ( „ Ruski vestnik ” , br. 11-12, 2000, Moskva)    

Pokojni mitropolit sanktpeterburški i ladoški Jovan Sničev postao je duhovni vožd pravoslavne opozicije i vernog naroda u vreme velike kriminalne revolucije. Njegov naslednik u osudi grešne politike reformisane sovjetske nomenklature je ste episkop vladivostokski i primorski Venijamin , koji proces globalizacije ocenjuje „ kao tajnu bezakonja u dejstvu ” . On, takođe, govori o njenom pogubnom delovanju na Rusiju, ali i na Rusku pravoslavnu crkvu, „što pojačava teško nasleđe sovjetske bezbožne epohe, raskol u narodu, nemoral političkih vlastoljubaca i nasilje kriminalne oligarhije! Zadatak pravoslavnih vernika je da se uvek i svuda bore za svetinje pravoslavlja. Uticaj pogubnih svet ovn ih ideja i duha vremena našim zajedničkim delovanjem može se neutralisati ako uspostavimo simfoniju duhovne i državne vlasti: to je moguće u okvirima istinske ruske pravoslavne državnosti. Nije tajna   da je njena najbolja forma samodržavna monarhija... ponovo steći na čelu naroda Pomazanika Božijeg: šta može biti spasonosnije za Rusiju? ” (Venijamin, episkop vladivostokski i primorski , Na talasu globalnog haosa , „ Rus Pravoslavnaja ” ; br 10 , 2001)

Kad je 2001. godine m itropolit solnečnogorski Sergije u Hramu Hrista Spasitelja služio parastos američkim žrtvama , na četrdeseti dan od terorističkih napada, izjavio je „ ...da su Amerikanci prožeti nekom svetošću...! ” U to vreme u Avganistanu su ginule hiljade ljudi svakog dana od američkih bombi. Uostalom, u poslednjih nekoliko decenija Amerikanci su pobili milione ljudi u ratovima širom sveta, a MP nije za sve njih služila parastose... Ovaj otvoreni proamerički stav Putina i Crkve osudio je verni narod u crkvenim medijima; nije zaboravljeno ni bombardovanje Srbije.

U dokumentu Socijalna koncepcija RPC globalizacija je opisana kao pokušaj da se nametne bezbožna mondijalistička kultura koja se zasniva na slobodi palog čoveka, kao apsolutnoj vrednosti i merilu istine.

Moskovska p atrijaršija ulazi u „S vetski s avez crkava ” , kao punopravni član, a ne posmatrač. U Centralnom komitetu ove organizacije je 150 članova, a među njima je pet predstavnika RPC. Izvršni komitet ima „ komitet za molitvu ”, koji priprema „molitve za ekumenske skupove” ! U torontskoj deklaraciji SSC kaže se da crkve duhovno opšte „ da bi zajedno sagradile Telo Hristovo , što znači obnovile Crkvu ” . „Svetski savez crkava ” je organizacija crkava koje su dužne da izgrađuju ekumensku svest. SSC je više od proste organizacije... zajedno ove crkve grade „ telo ” koje ima svoju „ eklesiologiju” , koja se ne zasniva na bilo kojoj postojećoj koncepciji Crkve. U osnovnom dokumentu SSC kaže se da nijedna teza osnivačkog akta ne protivreči učenju članica crkava. Naravno, reč je o gruboj neistini.

Na primer, list „Rus Pravoslavnaja ” (br. 1-2, 2002 ) piše: „Vrh MP direktno narušava mnoga apostolska pravila i odluke vaseljenskih sabora, podrivajući crkvenu disciplinu. Ekumenski pokret ruši ogradu, koja štiti spasonosne grudi Crkve od samovoljnih bezblagodatnih organizacija. Šta da se radi kad sam patrijarh učestvuje u osvećenju monofizitskog hrama, a Sinod ga hvali, iako je moljenje sa jereticima najgrublje kršenje crkvenih kanona! ”

U Aziziju na „Danima molitve za mir” tri arhijereja MP molili su se zajedno sa rimokatolicima, protestantima, judejima, paganima, muslimanima. Predvođeni rimskim papom, posebno su se molili za opšti mir! Ali, sveti apostoli nam poručuju da će baš kad ljudi budu zajedno govorili „ mir i bezbednost ” iznenada postradati. (Prva poslanica Solunjanima sv. apostola Pavla).

„Pravoslavni predsednik” Putin je prilikom susreta sa rimskim papom Vojtilom u novembru 2003. godine izjavio da želi ujedinjenje svih hrišćana sveta bez obzira na nijanse koje dele razne konfesije. U zapadnoj Ukrajini, Estoniji, Letoniji, Litvaniji nastavljaju se zločini nad Ruskom pravoslavnom crkvom: desetine ubijenih monaha i sveštenika, otimanje nekoliko hiljada hramova RPC od strane unijata uz podršku „sestrinske Rimokatoličke crkve ” . U baltičkim državama vlasti oduzimaju RPC hramove (protiv volje vernika, većinom Rusa, ali i Estonaca, Litvanaca i Letonaca) i pre pušta ju ih jurisdikciji Vaseljenske patrijaršije, koja je od 1920. godine perjanic a ekumenizma i „ reformi ” u pravoslavlju. „ Pravoslavni predsednik ” Putin nijednom nije reagovao povodom provokacija i napada na pravoslavne vernike i Crkvu na teritoriji SNG. Svetski mediji ne registruju ono što pratimo u ruskoj crkvenoj štampi. Patrijarh Aleksej ponekad osudi „rimokatoličku ekspanziju na kanonsku teritoriju RPC i prozelitizam kao nedopustiv u odnosima dve sestrinske crkve! ” ( „Izvestija ” , 9 . jun 2003.) . Na kraju, evo šta kažu apostolska pravila: „ Ako neko iz klira ili obični vernik uđe da se pomoli u judejsku sinagogu ili kod jeretika, da bude lišen svešteničkog čina i opštenja sa crkvom ” (65. pravilo).

U pomenutim odnosima duhovne vlasti prema državi i svetu prepoznaje se „ sergijanstvo ” kao   kompromis sa zlom koje se kroz istoriju neprekidno maskira „ dobrim i plemenitim ciljevima ” . Trenutno, Crkvi ne prete represije. Jasno je da narod očekuje od duhovne vlasti beskompromisnu odbranu pravoslavlja i ruskog nacionalnog interesa. Ako bi demokratske vlasti otvoreno napale Crkvu zbog „ konzervativnih stavova ” , to bi Crkvi podiglo autoritet u očima naroda. Za petnaest godina „ nove demokratske vlasti ”, po istraživanjima Ruske akademije nauka, poverenje naroda prema Crkvi opalo je za 17 odsto – sa 60 procenata na 42 procenta   („ Izvestija ” , Moskva, 30. decembar ) .

I za kraj ovog ogleda o odnosu duhovne i državne vlasti u ruskoj tradiciji evo tipičnog stava koji autorka teksta često sreće u Rusiji. U časopisu Ruskog nacionalnog saveza čitamo obraćanje patrijarhu Alekseju: „ U Rusiji je defakto uspostavljen okupacioni režim. Vi niste reagovali na Jeljcinov državni udar. Znamo ogromnu ulogu Pravoslavne crkve u stvaranju i razvijanju naše države; vaš komentar na puč bio je neophodan; koliko puta je u istoriji Rusije Crkva spasavala državu! Danas na patrijarhovom prestolu nema hrabrog Hristovog vojnika, novog Germogena, o kojem u akatistu čitamo: 'Spasavajući Rusiju od bezvlašća grešnog, obratio si pogled na svoj bogobojažljivi narod, a ne na bogoborni Zapad. 'Nama je neobično da vam govorimo o stvarima koje razume svaki pravoslavni patriota! ” ( „ Ruski vostok ” , Irkutsk, 2002) .  

  

 
     
     
 
Copyright by NSPM